Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

प्रभासे कथिता देवि पंचस्रोताः सरस्वती । यस्याः प्रवाहैः संभिन्नं क्षेत्रं द्वादशयोजनम्

prabhāse kathitā devi paṃcasrotāḥ sarasvatī | yasyāḥ pravāhaiḥ saṃbhinnaṃ kṣetraṃ dvādaśayojanam

اے دیوی، پربھاس میں سرسوتی کو پانچ دھاراؤں والی کہا گیا ہے۔ اس کے بہاؤ سے بارہ یوجن تک پھیلا ہوا مقدس کھیتر رگوں کی طرح جڑا اور نالیوں میں منقسم ہو جاتا ہے۔

prabhāsein Prabhāsa
prabhāse:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootprabhāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; स्थानवाचक
kathitāis described/called
kathitā:
Kriya (Predicate adjective/क्रिया-विशेषण)
TypeAdjective
Root√kath (कथ्, कथने)
Formकृदन्त-क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि (is said/called)
deviO goddess
devi:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdevī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
paṃca-srotāḥhaving five streams
paṃca-srotāḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpaṃca (प्रातिपदिक) + srotas (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (पञ्च स्रोतो यस्याः सा)
sarasvatīSarasvatī (river)
sarasvatī:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsarasvatī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
yasyāḥof which/of whom
yasyāḥ:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (यद्-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम
pravāhaiḥby the flows/streams
pravāhaiḥ:
Karaṇa (Instrument/means/करण)
TypeNoun
Rootpravāha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
saṃbhinnaṃsplit/divided
saṃbhinnaṃ:
Kriya (Predicate adjective/क्रिया-विशेषण)
TypeAdjective
Rootsam + √bhid (भिद्, विदारणे)
Formकृदन्त-क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (kṣetram with)
kṣetramthe region/field
kṣetram:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
dvādaśa-yojanamtwelve yojanas (in extent)
dvādaśa-yojanam:
Viśeṣaṇa (Measure qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvādaśa (प्रातिपदिक) + yojana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (द्वादश योजने प्रमाणं यस्य)

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Sarasvatī Pañcasrotas)

Type: kshetra

Listener: Devī (Pārvatī)

Scene: A map-like sacred panorama: Sarasvatī splitting into five shining streams that braid through a broad kṣetra; small shrines and liṅgas dot the banks; pilgrims traverse bridges and ghāṭas across the channels.

P
Prabhāsa-kṣetra
S
Sarasvatī
P
Pañcasrotā (five streams)

FAQs

A tīrtha is not only a point but a sacred landscape—rivers and their branches shape the field of merit and worship.

Prabhāsa-kṣetra as a twelve-yojana region structured by the five-stream Sarasvatī.

No direct prescription; it provides a pilgrimage-geography description for moving through Prabhāsa’s Sarasvatī channels.