Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

स्नात्वा कोटि ह्रदे तीर्थे तल्लिंगं यः प्रपूजयेत् । मातॄस्तत्रैव संपूज्य दुःखशोकाद्विमुच्यते

Transliteration

snātvā koṭi hrade tīrthe talliṃgaṃ yaḥ prapūjayet | mātṝstatraiva saṃpūjya duḥkhaśokādvimucyate

Translation

کوٹیہرد تیرتھ میں اشنان کرکے جو اس لِنگ کی پوجا کرے، اور وہیں ماتاؤں (ماتراؤں) کی بھی پوری ودھی سے پوجا کرے، وہ دکھ اور غم سے آزاد ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) → स्नात्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वक्रिया; ‘स्नात्वा’ = having bathed

• कोटि: of Koṭi
• कोटि: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘ह्रदे’ इत्यस्य विशेषण-सम्बन्धः (कोट्याः ह्रदे)

• ह्रदे: in the pond
• ह्रदे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• तीर्थे: at the sacred ford/place
• तीर्थे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘लिङ्गम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)

• प्रपूजयेत्: should worship
• प्रपूजयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; उपसर्गः ‘प्र-’

• मातॄन्: the Mothers (Mātṛs)
• मातॄन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (स्थानवाचक)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (अवधारण)

• संपूज्य: having worshipped (fully)
• संपूज्य: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु) → पूज्य (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund) उपसर्गः ‘सम्-’; ‘संपूज्य’ = having duly worshipped

• दुःखशोकात्: from sorrow and grief
• दुःखशोकात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: दुःख + शोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (दुःखं च शोकश्च)

• विमुच्यते: is freed
• विमुच्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; उपसर्गः ‘वि-’; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is released)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Koṭihrada

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Mahādevī/Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Pilgrim bathing in a sacred pond at dawn; then offering abhiṣeka to Koṭīśvara liṅga; then worshipping the Mātṛs; the pilgrim’s face shifts from grief to calm.

Characters & Entities

• Koṭihrada
• Liṅga (Koṭīśvara/associated liṅga)
• Mātṛs (Mātṛgaṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purification (snāna) joined with devotion (pūjā) at a śakti-śiva confluence site is presented as a remedy for human grief and hardship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Koṭihrada tīrtha in Prabhāsa Kṣetra, together with the nearby liṅga and the Mātṛs’ presence.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) in Koṭihrada, followed by pūjā of the liṅga and full worship of the Mātṛs at the site.