Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 29

Devanagari script

तं शोषय द्विजश्रेष्ठ हितार्थं त्रिदिवौकसाम् । नान्यः शक्तः पुमान्कश्चित्कर्तुमीदृक्क्रिया विभो

Transliteration

taṃ śoṣaya dvijaśreṣṭha hitārthaṃ tridivaukasām | nānyaḥ śaktaḥ pumānkaścitkartumīdṛkkriyā vibho

Translation

اے برہمنوں میں برتر! سوَرگ کے باشندوں کی بھلائی کے لیے اس سمندر کو سُکھا دیجئے۔ اے صاحبِ قدرت! آپ کے سوا کوئی انسان ایسی کرِیا انجام دینے کے قابل نہیں۔

Word by Word

• तम्: that (one/it)
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• शोषय: dry up
• शोषय: Kriyā (Command)
• Type: Verb
• Root: √शुष् (धातु) णिच् (शोषय)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; णिच्-प्रत्यय (causative) ‘cause to dry up’

• द्विजश्रेष्ठ: O best of the twice-born
• द्विजश्रेष्ठ: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• हितार्थम्: for the welfare
• हितार्थम्: Prayojana (Purpose)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; चतुर्थी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थे प्रयोजनवाचकः (हितस्य अर्थः = for the benefit)

• त्रिदिवौकसाम्: of the dwellers in heaven (the gods)
• त्रिदिवौकसाम्: Sambandha (Beneficiary-possessor)
• Type: Noun
• Root: त्रिदिव (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिदिवे ओकः यस्य = heaven-dwellers)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation particle)

• अन्यः: another
• अन्यः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘another (person)’

• शक्तः: able
• शक्तः: Karta-viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: शक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √शक् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘able’

• पुमान्: man/person
• पुमान्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: पुमांस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कश्चित्: anyone
• कश्चित्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थक सर्वनाम (indefinite pronoun)

• कर्तुम्: to do
• कर्तुम्: Kriyā-artha (Complement infinitive)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), ‘to do’

• ईदृक्: such
• ईदृक्: Karma-viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ईदृश्/ईदृक् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (क्रिया) ‘such/like this’

• क्रिया: deed/action
• क्रिया: Karma (Thing done)
• Type: Noun
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विभो: O mighty one
• विभो: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Devas (Suras)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (samudra-sannidhi)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: The devas implore Agastya to dry the ocean itself for the devas’ welfare, declaring none other can perform such an act; Agastya’s calm power contrasts the ocean’s vastness.

Characters & Entities

• Agastya
• Ocean (Samudra)
• Tridivaukas (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True capability is rooted in tapas and dharma; spiritual power can accomplish what ordinary strength cannot.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The request is made in the Prabhāsa Kṣetra narrative frame, reinforcing the kṣetra as a stage for world-protecting acts.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the verse is a petition requesting an extraordinary dharmic action.