Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 85

Devanagari script

सृजेयं च ग्रसेयं च नात्र कार्या विचारणा । यदा न शक्यते स्तंभान्मत्तश्चैव विमोहितः

Transliteration

sṛjeyaṃ ca graseyaṃ ca nātra kāryā vicāraṇā | yadā na śakyate staṃbhānmattaścaiva vimohitaḥ

Translation

میں پیدا بھی کر سکتا ہوں اور نگل بھی سکتا ہوں—یہاں کسی غور و فکر کی حاجت نہیں۔ جب مجھے کوئی روک یا باندھ نہیں سکتا، تب میں مدہوش ہو کر بالکل فریبِ موہ میں پڑ جاتا ہوں۔

Word by Word

• सृजेयम्: I might create
• सृजेयम्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• च: and
• च: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात

• ग्रसेयम्: I might devour
• ग्रसेयम्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: ग्रस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• च: and
• च: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात

• न: not
• न: Negation
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• अत्र: here/in this matter
• अत्र: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• कार्या: necessary
• कार्या: Predicate adjective
• Type: Adjective
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (Gerundive), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘to be done’

• विचारणा: deliberation
• विचारणा: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: विचारणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यदा: when
• यदा: Temporal connector
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (when)

• न: not
• न: Negation
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• शक्यते: is possible
• शक्यते: Kriyā
• Type: Verb
• Root: शक् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)

• स्तम्भात्: from the pillar
• स्तम्भात्: Apādāna (Source/अपाादान)
• Type: Noun
• Root: स्तम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

• मत्तः: from me
• मत्तः: Apādāna (Source)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

• च: and
• च: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात

• एव: indeed
• एव: Emphasis
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात (emphasis)

• विमोहितः: deluded
• विमोहितः: Karta (Subject)
• Type: Adjective
• Root: वि + मुह् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि-विशेषण (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

King Vena (implied within the Vena narrative)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Inquirer within the māhātmya frame (not specified in excerpt)

Visual Art Cues

Scene: A proud king or cosmic speaker proclaiming effortless creation and destruction, with a shadow of intoxication/delusion overtaking the face; sages in the background concerned, the atmosphere tense.

Characters & Entities

• Vena

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked power without dharma leads to intoxication (mada) and delusion (moha), causing ruin for ruler and realm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader frame is Prabhāsakṣetra-māhātmya (Prabhāsa region); this verse serves the moral-historical narrative within that sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is a doctrinal warning embedded in the sacred-history section.