Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 134

Devanagari script

दुहितृत्वं हि मे गच्छ एवमेतन्महच्छरम् । नियच्छे त्वद्वधार्थं च प्रयुक्तं घोरदर्शनम् । प्रत्युवाच ततो वैन्यमेवमुक्ता महासती

Transliteration

duhitṛtvaṃ hi me gaccha evametanmahaccharam | niyacche tvadvadhārthaṃ ca prayuktaṃ ghoradarśanam | pratyuvāca tato vainyamevamuktā mahāsatī

Translation

“تو میری بیٹی بن جا—یہی بڑی شرط ہے۔ پھر میں اُس ہولناک ہیبت والے عظیم تیر کو، جو تیری ہلاکت کے لیے چھوڑا گیا ہے، روک دوں گا۔” یوں مخاطب کیے جانے پر اس مہاسَتی نے وینَیہ راجا کو جواب دیا۔

Word by Word

• दुहितृत्वम्: daughterhood
• दुहितृत्वम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुहितृ (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित) → दुहितृत्व (भाववाचक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (Accusative singular: state of being a daughter)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle: indeed)

• मे: my
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; (Genitive singular)

• गच्छ: go/assume
• गच्छ: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; (Imperative: go/accept)

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb: thus)

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (Nominative singular neuter)

• महत्-शरम्: the great arrow
• महत्-शरम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महत् (प्रातिपदिक) + शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (Accusative singular: great arrow)

• नियच्छे: I restrain/withhold
• नियच्छे: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: यम् (धातु) + नि (उपसर्ग) → नियच्छ (धातुरूप)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), उत्तम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; (Present, 1st person singular: I restrain/hold back)

• त्वत्-वध-अर्थम्: for your killing
• त्वत्-वध-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: त्वत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वध (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रयोजनवाचक (for the purpose of your killing)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction: and)

• प्रयुक्तम्: discharged/used
• प्रयुक्तम्: Karman-viśeṣaṇa (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) + प्र (उपसर्ग) → प्रयुक्त (क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (used/shot; agreeing with शरम्)

• घोर-दर्शनम्: terrible in appearance
• घोर-दर्शनम्: Karman-viśeṣaṇa (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (terrible-looking; agreeing with शरम्)

• प्रत्युवाच: replied
• प्रत्युवाच: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + प्रति (उपसर्ग) + उद् (उपसर्ग) → प्रत्युवाच
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; (Perfect: replied)

• ततः: then
• ततः: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (from then/thereupon)

• वैन्यम्: to Vainya (Pṛthu)
• वैन्यम्: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: वैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (Accusative singular: to Vainya)

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (thus)

• उक्ता: thus addressed
• उक्ता: Kartṛ-viśeṣaṇa (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) → उक्त (क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त; (having been spoken to/so addressed)

• महासती: the great virtuous woman
• महासती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + सती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (Nominative singular)

Speaker

Vasudhā (Bhū-devī / Earth-goddess), with narrator closure in the final pāda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A king (Vainya/Pṛthu) stands with bow drawn; a colossal, fearsome arrow hangs mid-air, arrested by a vow. The Earth-goddess, serene yet resolute, accepts daughterhood, turning imminent death into protection.

Characters & Entities

• Vainya (Pṛthu)
• Vasudhā/Bhū-devī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma culminates in reconciliation and right relationship: force is restrained when order and nurture are restored.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, whose māhātmya frames this archetypal story to celebrate the dharmic power of sacred land.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse narrates a turning point in the mythic dialogue rather than prescribing a rite.