Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 132

Devanagari script

त्वां निहत्याद्य बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् । आत्मानं पृथुकृत्वेह प्रजा धारयितास्म्यहम्

Transliteration

tvāṃ nihatyādya bāṇena macchāsanaparāṅmukhīm | ātmānaṃ pṛthukṛtveha prajā dhārayitāsmyaham

Translation

آج تجھے اپنے تیر سے مار کر—چونکہ تو نے میری حکومت سے منہ موڑ لیا ہے—میں یہاں خود کو وسیع کر کے لوگوں کی پرورش کروں گا۔

Word by Word

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; (Pronoun, Accusative singular)

• निहत्य: having slain
• निहत्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: हन् (धातु) + नि (उपसर्ग) → निहत्य (क्त्वान्त/अव्ययीभाव-रूप)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया; (having slain)

• अद्य: today/now
• अद्य: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• बाणेन: with an arrow
• बाणेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; (Instrumental singular)

• मत्-शासन-पराङ्मुखीम्: turned away from my command
• मत्-शासन-पराङ्मुखीम्: Karman (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + शासन (प्रातिपदिक) + पराङ्मुखी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (Accusative singular feminine adjective)

• आत्मानम्: myself
• आत्मानम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (Accusative singular)

• पृथुकृत्व: having separated (myself)
• पृथुकृत्व: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पृथु (प्रातिपदिक) + कृ (धातु) → पृथुकृत्व (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund), पूर्वक्रिया; (having made/kept separate)

• इह: here
• इह: Deśa-adhikaraṇa (Place/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• प्रजाः: the subjects/creatures
• प्रजाः: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; (Accusative plural)

• धारयिता: sustainer
• धारयिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धृ (धातु) → धारयितृ (कर्तृवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: कर्तृवाचक-नाम (agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (Nominative singular)

• अस्मि: am
• अस्मि: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), उत्तम-पुरुष, एकवचन; (Present, 1st person singular)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (Pronoun, Nominative singular)

Speaker

Rājā (Vainya / Pṛthu, the king in this episode)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: The archer releases an arrow toward a personified Earth who has turned away; immediately the speaker’s form multiplies/expands across the landscape, symbolizing taking on the burden of sustaining the populace.

Characters & Entities

• Vasundharā (Earth)
• Prajā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kingship is portrayed as the capacity to sustain society; authority is justified as service to prajā.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, within whose māhātmya this classic Purāṇic motif is retold.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is mythic-political theology rather than ritual instruction.