Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 82

Devanagari script

तमालदलसंछन्नः क्वचिद्वैवस्वतद्युतिः । क्वचिद्धातुविलिप्तांगो गणाध्यक्षवपुर्नगः

Transliteration

tamāladalasaṃchannaḥ kvacidvaivasvatadyutiḥ | kvaciddhātuviliptāṃgo gaṇādhyakṣavapurnagaḥ

Translation

کچھ حصوں میں تمّال کے پتّوں سے ڈھکا ہوا یہ پہاڑ وَیوسوت (سورج) جیسی چمک رکھتا ہے؛ اور کہیں معدنی رنگوں سے لتھڑا ہوا یہ پہاڑ گن آدھیکش (گنیش) کے جلال و ہیئت کی مانند دکھائی دیتا ہے۔

Word by Word

• तमालदलसंछन्नः: covered with tamāla leaves
• तमालदलसंछन्नः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तमाल (प्रातिपदिक) + दल (प्रातिपदिक) + संछन्न (कृदन्त; छद् धातु, क्त; सम्- उपसर्ग)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; समासः: तमाल-दल- (तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुष) + संछन्न = 'covered with tamāla leaves'

• क्वचित्: somewhere
• क्वचित्: Desha (Spatial adjunct/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय (देश/कालवाचक)

• वैवस्वतद्युतिः: the radiance of Vaivasvata (Yama)
• वैवस्वतद्युतिः: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वैवस्वत (प्रातिपदिक) + द्युति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः: वैवस्वत-द्युतिः = 'the radiance of Vaivasvata (Yama)' (षष्ठी-तत्पुरुष)

• क्वचित्: elsewhere
• क्वचित्: Desha (Spatial adjunct/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय (देश/कालवाचक)

• धातुविलिप्ताङ्गः: with limbs smeared with mineral colors
• धातुविलिप्ताङ्गः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धातु (प्रातिपदिक) + विलिप्त (कृदन्त; लिप् धातु, क्त; वि- उपसर्ग) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः: धातु-विलिप्त-अङ्ग = 'whose limbs are smeared with mineral pigments' (बहुव्रीह्यर्थे तत्पुरुष-समासप्राय)

• गणाध्यक्षवपुः: the form of Gaṇādhyakṣa (Gaṇeśa/Śiva as gaṇa-lord)
• गणाध्यक्षवपुः: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक) + अध्यक्ष (प्रातिपदिक) + वपुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः: गण-अध्यक्ष-वपुः = 'the body/form of the lord of the gaṇas' (षष्ठी-तत्पुरुष)

• नगः: the mountain
• नगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Narrator (within Prabhāsakṣetra Māhātmya context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (sacred hill)

Type: peak

Visual Art Cues

Scene: A sacred mountain: one slope darkened by dense tamāla leaves, yet shimmering with sun-like brilliance; another slope streaked with mineral pigments, forming an imposing Gaṇādhyakṣa-like visage in the rock.

Characters & Entities

• Tamāla
• Vaivasvata (Sūrya)
• Gaṇādhyakṣa (Gaṇeśa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha reveals many divine correspondences—sunlike brilliance and Gaṇeśa-like majesty—showing the sacred as multi-faceted.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The mountain within Prabhāsa-kṣetra, whose natural features evoke divine forms and radiance.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction appears; it is descriptive māhātmya intended to inspire devotion and pilgrimage.