Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 43

Devanagari script

पुण्यतो यवहा देवीस्तूयमाना द्विजातिभिः । वाडवं वह्निमादाय हयवेगेन निःसृता

Transliteration

puṇyato yavahā devīstūyamānā dvijātibhiḥ | vāḍavaṃ vahnimādāya hayavegena niḥsṛtā

Translation

نیکی بخشنے والی اور یَش کو بڑھانے والی دیوی، دوبار جنم والوں کی ستائش سے سرفراز ہو کر، واڑَو آگنی کو ساتھ لے کر گھوڑے کی رفتار سے لپک کر نکل پڑی۔

Word by Word

• पुण्यतः: auspiciously, in a holy manner
• पुण्यतः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुण्यतः (अव्यय)
• Form: हेतौ/प्रकारे अव्यय (adverb: 'piously/auspiciously')

• यवहा: Yavahā (name/epithet: 'bearing barley')
• यवहा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यव + हा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (यवान् वहति इति/यव-वाहा)

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्तूयमाना: being praised
• स्तूयमाना: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्तु (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमान कर्मणि कृदन्त (present passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• द्विजातिभिः: by the twice-born (Brahmins etc.)
• द्विजातिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: द्वि + जाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (instrumental, 3rd), बहुवचन; समासः द्विगुः (द्वे जात्यौ यस्य/द्विजाति = ब्राह्मणादि)

• वाडवम्: submarine/underwater (vāḍava)
• वाडवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वाडव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifier of vahni)

• वह्निम्: fire
• वह्निम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आदाय: having taken
• आदाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + दा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive)

• हयवेगेन: with the speed of a horse
• हयवेगेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: हय + वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (हयस्य वेगः)

• निःसृता: went forth, issued out
• निःसृता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निः + सृ (धातु) → निःसृत (कृत्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Narrator (Purāṇic narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prācī (river, implied in the sequence)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: Twice-born sages stand on a riverbank with folded hands, praising the Devī-river as she surges forward carrying a hidden fiery radiance (Vāḍava fire) within her waters, moving with horse-like speed.

Characters & Entities

• Sarasvatī
• Dvijāti (twice-born)
• Vāḍavāgni (submarine fire)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred rivers are praised as puṇya-sources; their mythic powers (like Vāḍavāgni) symbolize intense divine energy moving through the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Sarasvatī stream within Prabhāsa-kṣetra māhātmya, as part of the tīrtha network associated with Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, stuti (praise) by the dvijātis is highlighted; no explicit vrata/dāna/snānā is stated in this verse.