Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 118

तथा च पांडुरोगित्वं हुतभुक्प्राप्तवान्पुरा । अतिभक्षणं न युक्तं तस्मात्कुरु मतिं मम

tathā ca pāṃḍurogitvaṃ hutabhukprāptavānpurā | atibhakṣaṇaṃ na yuktaṃ tasmātkuru matiṃ mama

اور قدیم زمانے میں ہُتَبھُک، یعنی اگنی دیوتا، بھی پاندُو روگ (زردی) میں مبتلا ہوا تھا۔ اس لیے حد سے زیادہ کھانا مناسب نہیں؛ پس میری نصیحت قبول کرو۔

तथाthus/also
तथा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्ययम् (adverb: 'thus/so')
and
:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
पाण्डुरोगित्वम्the state of having jaundice/pallor-disease
पाण्डुरोगित्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाण्डु-रोगि-त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (पाण्डुरोगी-भावः)
हुतभुक्Agni (fire, eater of offerings)
हुतभुक्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहुत-भुज् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (हुतं भुङ्क्ते इति)
प्राप्तवान्had obtained/attained
प्राप्तवान्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√आप् (धातु) + क्तवत् (कृत्प्रत्यय)
Formक्तवत्-कृदन्तः (past active participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; (हुतभुक् इत्यस्य विशेषणम्)
पुराformerly
पुरा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)
अतिभक्षणम्over-eating
अतिभक्षणम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअति-भक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; अव्ययीभावः (अति + भक्षण)
not
:
Nishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम्
युक्तम्proper; appropriate
युक्तम्:
Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Root√युज् (धातु) + क्त (कृत्प्रत्यय)
Formक्त-कृदन्त-विशेषणम् (proper/appropriate); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (अव्यय/तद्-प्रातिपदिकात्)
Formहेतौ अव्ययप्रयोगः (therefore)
कुरुdo; make
कुरु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), मध्यम-पुरुषः (2nd), एकवचनम्; परस्मैपदम्
मतिम्thought; intention
मतिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्
ममmy
मम:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

A Cāraṇa messenger (advising Viṣṇu/Janārdana)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A didactic moment: a divine speaker warns against excessive eating, citing Hutabhuk (Agni) once afflicted by pāṇḍu-roga; the setting evokes a sacred coastal tīrtha atmosphere with assembled devas.

H
Hutabhuk (Agni)

FAQs

Excess—even in the pursuit of a goal—creates imbalance; moderation is aligned with dharma.

The discourse belongs to Prabhāsakṣetra Māhātmya, centered on the sacred Prabhāsa region.

No explicit rite is stated; the verse offers a cautionary precedent (Agni’s affliction) to guide conduct.