Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गोपालस्वामिनं हरिम् । चण्डीशात्पूर्वदिग्भागे धनुषां विंशतौ स्थितम्

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi gopālasvāminaṃ harim | caṇḍīśātpūrvadigbhāge dhanuṣāṃ viṃśatau sthitam

Translation

ایشور نے کہا: “پھر اے مہادیوی، گوالا سوامی نامی ہری کے درشن کو جانا چاہیے۔ وہ چنڈیش سے مشرق کی سمت، بیس دھنش (کمان کے پیمانے) کے فاصلے پر واقع ہے۔”

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• ततः: then/from there
• ततः: Sambandha (Sequence/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/देशवाचक-अव्यय (then/from there)

• गच्छेत्: one should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• गोपाल-स्वामिनम्: Gopālasvāmin (Lord of cowherds)
• गोपाल-स्वामिनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गोपाल (प्रातिपदिक) + स्वामिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—गोपालस्य स्वामी

• हरिम्: Hari (Viṣṇu)
• हरिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• चण्डीशात्: from Caṇḍīśa
• चण्डीशात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: चण्डीश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

• पूर्व-दिक्-भागे: in the eastern direction-part
• पूर्व-दिक्-भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक) + दिक् (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—पूर्वायां दिशि भागः

• धनुषाम्: of bows (measure)
• धनुषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धनुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• विंशतौ: at twenty (bows)
• विंशतौ: Adhikarana (Measure/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विंशति (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; संख्या-शब्दः

• स्थितम्: situated
• स्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘हरिम्/स्वामिनम्’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gopāla-svāmin (Hari)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Īśvara) instructs Devī on the Prabhāsa pilgrimage route; a map-like composition shows a shrine of Caṇḍīśa and, to its east, the Gopāla-svāmin Hari temple, with a measured path between them.

Characters & Entities

• Īśvara
• Mahādevī
• Gopāla-svāmin
• Hari
• Caṇḍīśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is presented as a disciplined, map-like sacred journey—moving from shrine to shrine with reverence and intention.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The shrine of Hari as Gopāla-svāmin within Prabhāsa-kṣetra, located east of Caṇḍīśa.

What ritualistic prescription is mentioned?

A simple prescription to ‘go’ (gacchet) to the deity—i.e., undertake darśana/pilgrimage to the stated shrine.