Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

ईश्वर उवाच । डिंडि रूपः पुरा देवि भूत्वाऽहं दारुके वने । ऋषीणामाश्रमे पुण्ये नग्नो भिक्षाचरोऽभवम् । भिक्षंतमाश्रमे दृष्ट्वा ताः सर्वा ऋषियोषितः

Transliteration

īśvara uvāca | ḍiṃḍi rūpaḥ purā devi bhūtvā'haṃ dāruke vane | ṛṣīṇāmāśrame puṇye nagno bhikṣācaro'bhavam | bhikṣaṃtamāśrame dṛṣṭvā tāḥ sarvā ṛṣiyoṣitaḥ

Translation

ایشور نے فرمایا: اے دیوی، قدیم زمانے میں میں نے ڈِنڈی کی صورت اختیار کر کے دارُک کے جنگل میں گیا۔ رشیوں کے پاک آشرم میں میں ننگا بھکشک بن کر بھیک مانگتا پھرا۔ آشرم میں مجھے بھیک مانگتے دیکھ کر رشیوں کی سب پتنیوں نے توجہ کی۔

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (the Lord)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• डिंडि: Ḍiṃḍi (name)
• डिंडि: Visheshya (Apposition/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: डिंडि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (नाम), प्रथमा, एकवचन; नामविशेषः

• रूपः: form
• रूपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘डिंडि’ इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन

• पुरा: formerly
• पुरा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (formerly)

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु) → भूत्वा (क्त्वा)
• Form: अव्यय-कृदन्त (क्त्वा/gerund), पूर्वकाल (having become)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• दारुके: in Dāruka (place)
• दारुके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दारुक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (स्थाननाम), सप्तमी, एकवचन

• वने: in the forest
• वने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• ऋषीणाम्: of sages
• ऋषीणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• आश्रमे: in the hermitage
• आश्रमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• पुण्ये: holy
• पुण्ये: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘आश्रमे’ इत्यस्य विशेषणम्

• नग्नः: naked
• नग्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नग्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• भिक्षाचरः: a beggar / one who lives by alms
• भिक्षाचरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भिक्षा + चर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—भिक्षायां चरः/भिक्षां चरति इति (उपपद-तत्पुरुष)

• अभवम्: I became
• अभवम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• भिक्षन्तम्: begging
• भिक्षन्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भिक्ष् (धातु) → भिक्षन्त् (शतृ/वर्तमान-कृदन्त)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ/present active participle), पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘माम्’ (अध्याहृत) इत्यस्य विशेषणम्

• आश्रमे: in the hermitage
• आश्रमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वा)
• Form: अव्यय-कृदन्त (क्त्वा/gerund), पूर्वकाल (having seen)

• ताः: they (those women)
• ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सर्वाः: all
• सर्वाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘ताः’ इत्यस्य विशेषणम्

• ऋषियोषितः: the sages' wives
• ऋषियोषितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि + योषित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—ऋषीणां योषितः इति षष्ठी-तत्पुरुषः

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (narrative frame) / Dārukāvana episode locus

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva, disguised as a naked ash-smeared mendicant with matted locks, enters a serene sages’ hermitage in a forest; startled yet fascinated sages’ wives notice him as he begs for alms.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Devī (Pārvatī)
• Dāruka forest (Dārukavana)
• Ṛṣis
• Ṛṣiyoṣitas (wives of sages)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

External appearance can provoke attachment or aversion; true dharma is tested in how one responds—with restraint, discernment, and purity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative points to Dārukavana/Devadāruvana-linked sacred geography that underlies the Prabhāsa Kṣetra Māhātmya’s shrine-origins.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it begins an origin story explaining later events (anger, curse, and liṅga-pātana).