Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

देव्युवाच । रोषोपहतसद्भावाः कथमेते द्विजातयः । संजाता एतदाख्याहि परं कौतूहलं मम

Transliteration

devyuvāca | roṣopahatasadbhāvāḥ kathamete dvijātayaḥ | saṃjātā etadākhyāhi paraṃ kautūhalaṃ mama

Translation

دیوی نے کہا: غضب نے جن کی نیک فطرت کو دبا دیا، وہ دِویج کیسے ایسے ہو گئے؟ یہ بات مجھے بتاؤ—میرا تجسّس بہت بڑا ہے۔

Word by Word

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• रोषोपहतसद्भावाः: whose good sense was struck down by anger
• रोषोपहतसद्भावाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रोष + उपहत + सद्भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—रोषेण उपहतः सद्भावः येषाम् (बहुव्रीह्यर्थेऽपि प्रयोगः), बहुपद-तत्पुरुष-समाससमूहः

• कथम्: how
• कथम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नवाचक-क्रियाविशेषण (interrogative adverb)

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• द्विजातयः: twice-born (brahmins)
• द्विजातयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विजाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—द्वौ जातौ इति द्विगु (द्वि+जाति)

• संजाताः: have become / arisen
• संजाताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + जन् (धातु) → संजात (कृदन्त)
• Form: भूतकालिक-कृदन्त (क्त/PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘एते’ इत्यस्य विशेषणम्

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आख्याहि: tell / explain
• आख्याहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + ख्या (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• परम्: great / supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘कौतूहलम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• कौतूहलम्: curiosity
• कौतूहलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कौतूहल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

Speaker

Devī (Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (narrative frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Īśvara (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: Devī, moved by curiosity, questions Śiva about the sages’ anger and loss of good sense; an intimate teaching moment framed by sacred landscape.

Characters & Entities

• Devī (Pārvatī)
• Dvijātis (Brahmins/Ṛṣis)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Anger eclipses discernment—even among the learned—so dharma requires mastery of emotions and clarity of judgment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly, the Prabhāsa Kṣetra setting for the Mūlacaṇḍīśa origin narrative being discussed.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a dialogic prompt requesting the backstory.