Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 304

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संगालेश्वरसमीपवर्ति गंगामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुरुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye saṃgāleśvarasamīpavarti gaṃgāmāhātmyavarṇanaṃnāma caturuttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

یوں مقدس شری اسکند مہاپُران میں—اکیاسی ہزار شلوکوں والی سنہتا کے اندر—ساتویں پرَبھاس کھنڈ کے پہلے پرَبھاس کْشیتر ماہاتمیہ میں، “سنگالیشور کے قریب واقع گنگا ماہاتمیہ کی توصیف” کے نام سے تین سو چوتھا ادھیائے اختتام پذیر ہوا۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: उपसंहार/उद्धरणार्थक-अव्ययम् (closing quotative)

• श्रीस्कांदे: in the venerable Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: śrī + skānda (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; कर्मधारयः—‘श्रीमान् स्कान्दः’ (honorific)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: mahā + purāṇa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः—‘महच्च तत् पुराणम्’

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (collection)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ekāśīti + sāhasrī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; द्विगु-समासः—‘एकाशीतिसहस्रसंख्यका’ (in the 81,000 [verses]-collection)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: saṃhitā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• सप्तमे: in the seventh
• सप्तमे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: saptama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रमवाचक-विशेषणम् (ordinal)

• प्रभासखण्डे: in the Prabhāsa section
• प्रभासखण्डे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: prabhāsa + khaṇḍa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः—‘प्रभासस्य खण्डः’

• प्रथमे: in the first
• प्रथमे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: prathama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रमवाचक-विशेषणम्

• प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये: in the Māhātmya of Prabhāsa-kṣetra
• प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: prabhāsa + kṣetra + māhātmya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषः—‘प्रभासक्षेत्रस्य माहात्म्यम्’

• सङ्गालेश्वरसमीपवर्ति: situated near Saṅgāleśvara
• सङ्गालेश्वरसमीपवर्ति: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: saṅgāleśvara + samīpa + vartin (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; तत्पुरुषः—‘सङ्गालेश्वरस्य समीपे वर्ती’ (located near)

• गङ्गामाहात्म्यवर्णनम्: the narration of Gaṅgā’s greatness
• गङ्गामाहात्म्यवर्णनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: gaṅgā + māhātmya + varṇana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; तत्पुरुषः—‘गङ्गामाहात्म्यस्य वर्णनम्’

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Title marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: nāma (अव्यय)
• Form: नाम-शब्दः (indeclinable used to mark title)

• चतुरुत्तरत्रिशततमः: three-hundred-and-fourth
• चतुरुत्तरत्रिशततमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: catur-uttara + triśata + tama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; संख्यावाचक-तत्पुरुषः—‘त्रिशतस्य चतुरुत्तरः’ (=304th)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: adhyāya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Narratorial colophon (textual rubric)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgā (Saṅgāleśvara-samīpavartin)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript colophon scene: scribes or reciters concluding a chapter, with a small emblematic depiction of Saṅgāleśvara and a nearby sacred water feature labeled ‘Gaṅgā’.

Characters & Entities

• Skanda Mahāpurāṇa
• Prabhāsa Khaṇḍa
• Prabhāsa-kṣetra
• Saṅgāleśvara
• Gaṅgā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

This is a colophon; its purpose is archival—confirming the chapter’s scope, location-focus, and placement within the Skanda Purāṇa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra is the overarching sacred geography, with a Gaṅgā-related tīrtha described as being near Saṅgāleśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it functions as a textual title and closing note rather than a prescriptive verse.