Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 19

Devanagari script

त्रिनेत्रत्वमनुप्राप्तास्तपोनिष्ठास्तपोधनाः । परस्परं वीक्षमाणास्त्रिनेत्रस्याभिशंकया

Transliteration

trinetratvamanuprāptāstaponiṣṭhāstapodhanāḥ | parasparaṃ vīkṣamāṇāstrinetrasyābhiśaṃkayā

Translation

وہ تپسیا میں ثابت قدم اور تپس کے خزانے سے مالامال تھے؛ انہوں نے تری نیتریت حاصل کی، اور ایک دوسرے کو دیکھ کر یہ گمان کرنے لگے کہ کیا ہر ایک تری لوچن پر بھگوان جیسا ہو گیا ہے۔

Word by Word

• त्रिनेत्रत्वम्: the state of being three-eyed
• त्रिनेत्रत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि + नेत्र + त्व (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative) एकवचनम्; ‘three-eyed-ness’ (state)

• अनुप्राप्ताः: having attained
• अनुप्राप्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनु + प्र + आप् (धातु) (क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative) बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (PPP) ‘having attained’

• तपोनिष्ठाः: steadfast in austerity
• तपोनिष्ठाः: Karta (Subject qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तपस् + निष्ठ (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative) बहुवचनम्; ‘tapas-niṣṭha’ = devoted to austerity

• तपोधनाः: those whose wealth is penance (ascetics)
• तपोधनाः: Karta (Subject qualifier/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् + धन (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative) बहुवचनम्; बहुव्रीहिः ‘येषां तपः धनम्’ (whose wealth is austerity)

• परस्परम्: mutually, each other
• परस्परम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: परस्परम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्ययम् (adverb: mutually)

• वीक्षमाणाः: looking (at one another)
• वीक्षमाणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वीक्ष् (धातु) (शतृ-प्रत्यय; वर्तमानकाले कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमानकृदन्तः (present active participle); पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्

• त्रिनेत्रस्य: of the three-eyed one
• त्रिनेत्रस्य: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्रि + नेत्र (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी (6th/Genitive) एकवचनम्; बहुव्रीहिः (epithet)

• अभिशंकया: with suspicion
• अभिशंकया: Karana/Hetu (Instrument/Cause/करण-हेतु)
• Type: Noun
• Root: अभि + शङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental) एकवचनम्; हेतौ/करणम् (with suspicion)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in this excerpt)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya sages

Visual Art Cues

Scene: Sages, still ascetic and austere, glance at one another in astonishment as a subtle third-eye mark appears on their foreheads; the atmosphere shimmers with tapas-heat.

Characters & Entities

• Trinetra (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Intense tapas and dhyāna can produce Śiva-like qualities, symbolizing inner awakening and divine resemblance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where austerities are portrayed as extraordinarily potent.

What ritualistic prescription is mentioned?

Steadfast tapas and contemplative absorption (dhyāna) upon Śiva, leading to spiritual attainments.