Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 149

Devanagari script

इत्येतत्कथितं देवि रहस्यं पापनाशनम् । क्षेत्रबीजं महादेवि किमन्यत्परिपृच्छसि

Transliteration

ityetatkathitaṃ devi rahasyaṃ pāpanāśanam | kṣetrabījaṃ mahādevi kimanyatparipṛcchasi

Translation

یوں، اے دیوی، میں نے یہ گناہ نाश کرنے والا راز بیان کر دیا—یہی اس کْشेत्र کا ‘بیج’ ہے۔ اے مہادیوی، اب اور کیا پوچھنا چاہتی ہو؟

Word by Word

• iti: thus
• iti: Discourse marker (उक्त्यर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)

• etat: this
• etat: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: etat (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• kathitam: has been told
• kathitam: Karma (Predicate complement/कर्म)
• Type: Verb
• Root: kath (धातु) → kathita (कृदन्त-क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• devi: O goddess
• devi: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: devī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• rahasyam: secret (teaching)
• rahasyam: Karma (Apposition/object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: rahasya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• pāpa-nāśanam: destroyer of sin
• pāpa-nāśanam: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pāpa (प्रातिपदिक) + nāśana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण; समासः—तत्पुरुष (पापस्य नाशनम्)

• kṣetra-bījam: the seed/essence of the sacred place
• kṣetra-bījam: Karma (Apposition/object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: kṣetra (प्रातिपदिक) + bīja (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (क्षेत्रस्य बीजम्)

• mahādevi: O great goddess
• mahādevi: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: mahā + devī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः—कर्मधारय (महती देवī)

• kim: what
• kim: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• anyat: other, else
• anyat: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: anya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• paripṛcchasi: do you ask (further)
• paripṛcchasi: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pari+prach (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī Satī (inner); Śaunaka and sages (outer frame)

Visual Art Cues

Scene: Śaṅkara concludes a confidential exposition to Devī, naming it the ‘kṣetra-bīja’; Devī poised to ask further, the atmosphere calm and luminous.

Characters & Entities

• Śiva
• Devī (Pārvatī)
• Prabhāsa
• Kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Māhātmya is presented as a sin-destroying secret and the essential principle (kṣetra-bīja) of the holy place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa kṣetra is the context; the verse summarizes its rahasya as pāpa-nāśana.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction; it concludes an esoteric explanation about the kṣetra’s essence.