Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 96

Devanagari script

सूचीवक्त्रो महाकायः स जलं पिबते सदा । एतदंतरमासाद्य अग्नितीर्थं प्रचक्षते

Transliteration

sūcīvaktro mahākāyaḥ sa jalaṃ pibate sadā | etadaṃtaramāsādya agnitīrthaṃ pracakṣate

Translation

سوئی جیسے منہ والا اور عظیم الجثہ وہ ہستی ہمیشہ پانی پیتی رہتی ہے۔ اس درمیانی خطے تک پہنچ کر اسے ‘اگنی تیرتھ’ کہا جاتا ہے۔

Word by Word

• सूचीवक्त्रः: needle-mouthed
• सूचीवक्त्रः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सूची + वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (सूची-इव वक्त्रं यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तृविशेषण

• महाकायः: huge-bodied
• महाकायः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + काय (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (महान् कायः यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तृविशेषण

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्ता

• जलम्: water
• जलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म

• पिबते: drinks
• पिबते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पा (पा पाने धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सदा: always
• सदा: Kala (Time adjunct/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb of time)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; 'आसाद्य' इत्यस्य कर्म

• अन्तरम्: interval/space
• अन्तरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; 'एतत्' इत्यनेन सह कर्म (एतदन्तरम् = this interval)

• आसाद्य: having reached
• आसाद्य: Kriya (Conjunctive action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + √सद् (षदॢ विशरणगत्यवसादने धातु) → आसाद्य (क्त्वान्त/ल्यप्)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वकालिक क्रिया: having reached/approached

• अग्नितीर्थम्: Agni-tīrtha (fire sacred ford)
• अग्नितीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्नि + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (अग्नेः तीर्थम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म

• प्रचक्षते: they call/declare
• प्रचक्षते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √चक्ष् (चक्ष् दर्शने/कथने धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Agnitīrtha (Prabhāsa)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: (Implied) Devī / interlocutor in the surrounding dialogue

Visual Art Cues

Scene: A vast ocean edge at Prabhāsa; a colossal, shadowy being with a needle-like mouth continuously ‘drinking’ the sea, while a subtle fiery presence (Agnitīrtha) glows within the waters at a specific interval/zone.

Characters & Entities

• Vaḍavānala (implied)
• Agni-tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places may be identified through mythic signs; Agni-tīrtha is sanctified by the presence of the cosmic fire-force.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Agni-tīrtha within the Prabhāsa sacred coastal/oceanic region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct instruction in this verse; it names and locates Agni-tīrtha.