Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

Devanagari script

एवमुक्तः स्वयमिन्द्रमभिवीक्ष्य स भार्गवः । जग्राह विधिवत्सोममश्विभ्यामुत्तमं ग्रहम्

Transliteration

evamuktaḥ svayamindramabhivīkṣya sa bhārgavaḥ | jagrāha vidhivatsomamaśvibhyāmuttamaṃ graham

Translation

یوں مخاطب کیے جانے پر بھارگوَ (چَوَن) نے اِندر کی آنکھوں میں آنکھیں ڈال کر، ودھی کے مطابق اشوِنوں کے لیے سوم کا بہترین گِرہ لے لیا۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: evam (अव्यय)
• Form: प्रकार-अव्ययम्; Adverb of manner

• उक्तः: having been spoken to / addressed
• उक्तः: Karta (Subject-Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √vac (वच् धातु) + kta (क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Past passive participle, Nom. sg. masc.

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: svayam (अव्यय)
• Form: स्वार्थक-अव्ययम्; Adverb

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: indra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; Accusative, Singular

• अभिवीक्ष्य: having looked at
• अभिवीक्ष्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: abhi-√īkṣ (ईक्ष् धातु) + ल्यप् (त्वा/ल्यप्)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्तः; Absolutive (gerund), expressing prior action

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Pronoun, Nominative, Singular

• भार्गवः: Bhārgava (Cyavana)
• भार्गवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: bhārgava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Patronymic, Nominative, Singular

• जग्राह: took/seized
• जग्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √grah (ग्रह् धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; Perfect, 3rd person, Singular

• विधिवत्: according to proper rite
• विधिवत्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: vidhi + vat (अव्यय)
• Form: प्रकार-अव्ययम्; Adverb ("according to rule")

• सोमम्: Soma
• सोमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: soma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; Accusative, Singular

• अश्विभ्याम्: by/with the Aśvins (the two)
• अश्विभ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: aśvin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), द्विवचनम्; Instrumental, Dual

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Karma (Object-Qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: uttama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; Adjective agreeing with 'ग्रहम्'

• ग्रहम्: the (Soma) draught/oblation (graha)
• ग्रहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: graha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; Accusative, Singular

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Purāṇic interlocutor(s) within Prabhāsa-māhātmya

Visual Art Cues

Scene: Cavana meets Indra’s eyes and, without flinching, takes the finest soma portion for the Aśvins in full ritual propriety; the twins receive it with reverence; the yajña fire burns steady.

Characters & Entities

• Bhārgava (Cavana)
• Indra
• Aśvins
• Soma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steadfast adherence to vidhi (right order) is a form of dharma that need not fear worldly or divine threats.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, presented as a sanctified arena where yajña and dharma are upheld.

What ritualistic prescription is mentioned?

Taking the Soma-graha “vidhivat” (according to proper procedure) is explicitly stated.