Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 77

Devanagari script

हस्त्यश्वरथयानानि भूमिगोकांचनादिकम् । सर्वं तत्परिगृह्णीयाद्भोजनं न समाचरेत्

Transliteration

hastyaśvarathayānāni bhūmigokāṃcanādikam | sarvaṃ tatparigṛhṇīyādbhojanaṃ na samācaret

Translation

ہاتھی، گھوڑے، رتھ اور سواریوں کے ساتھ زمین، گائیں، سونا وغیرہ—یہ سب دان کے طور پر قبول کیے جا سکتے ہیں؛ مگر دوسروں کا کھانا قبول نہ کیا جائے۔

Word by Word

• हस्ति: elephant
• हस्ति: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हस्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative) एकवचन-रूपेण समासपूर्वपद (in compound)

• अश्व: horse
• अश्व: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन-रूपेण समासपूर्वपद

• रथ: chariot
• रथ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन-रूपेण समासपूर्वपद

• यानानि: vehicles, conveyances
• यानानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; अत्र कर्मरूपेण (objects to be accepted)

• भूमि: land
• भूमि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन-रूपेण समासपूर्वपद

• गो: cow
• गो: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन-रूपेण समासपूर्वपद

• काञ्चन: gold
• काञ्चन: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काञ्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन-रूपेण समासपूर्वपद

• आदिकम्: and the like
• आदिकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; 'इत्यादि' अर्थे

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; 'तत्परिगृह्णीयात्' इत्यत्र पूर्वपद

• परिगृह्णीयात्: should accept/receive
• परिगृह्णीयात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + √ग्रह् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• भोजनम्: food/eating
• भोजनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• समाचरेत्: should practice/undertake
• समाचरेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + √चर् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī/Umā (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A donor presents grand gifts—cow with decorated horns, gold coins, a small model chariot—while the pilgrim accepts them with restraint; a covered food platter is respectfully declined, emphasizing the rule.

Characters & Entities

• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

During sacred pilgrimage discipline, purity is protected by avoiding dependence on others’ food, even while other gifts may be accepted.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra (Prabhāsa Tīrtha) as taught in the Prabhāsakṣetramāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

A niyama: avoid accepting/partaking of others’ food while observing tīrtha discipline.