Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 122

अथातः संप्रवक्ष्यामि तीर्थानां स्पर्शने विधिम् । मन्त्रेण मंत्रितं तीर्थं भवेत्संनिहितं तथा

athātaḥ saṃpravakṣyāmi tīrthānāṃ sparśane vidhim | mantreṇa maṃtritaṃ tīrthaṃ bhavetsaṃnihitaṃ tathā

اب میں تیروں (تیرتھوں) کو چھو کر اُن کے آہوان کی درست विधی بیان کرتا ہوں۔ جو تیرتھ منتر سے سنسکرت ہو، وہ وہیں حقیقتاً حاضر و سننہت ہو جاتا ہے۔

अथnow; then
अथ:
Discourse marker (Nipata)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक निपात (then/now)
अतःthereafter
अतः:
Discourse marker (Nipata)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/अनन्तरार्थ (thereafter/from this)
संप्रवक्ष्यामिI will explain
संप्रवक्ष्यामि:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-√वच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; “I shall explain”
तीर्थानाम्of the sacred fords
तीर्थानाम्:
Shashthi-Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; सम्बन्ध (of the tīrthas)
स्पर्शनेin (the act of) touching
स्पर्शने:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्पर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विषय/अधिकरण—“in/with regard to touching”
विधिम्the procedure
विधिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मपदम् (वक्ष्यामि इत्यस्य)
मन्त्रेणby a mantra
मन्त्रेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण—“by/with a mantra”
मंत्रितम्consecrated
मंत्रितम्:
Visheshana (Adjective of तीर्थम्)
TypeAdjective
Rootमंत्रित (कृदन्त; √मन्त्र् (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; “consecrated/enchanted”
तीर्थम्the tīrtha
तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृपदम् (भवेत् इत्यस्य)
भवेत्would become
भवेत्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; “would become”
संनिहितम्made present
संनिहितम्:
Visheshana (Adjective of तीर्थम्)
TypeAdjective
Rootसंनिहित (कृदन्त; सम्-नि-√धा (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; “present/placed near; made manifest”
तथाthus
तथा:
Manner (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण—“thus/so”

Śiva (in Prabhāsa-kṣetra māhātmya context, speaking to Devī/Umā)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra tīrthas (general vidhi for all tīrthas)

Type: kshetra

Scene: A pilgrim at Prabhāsa stands at a sacred water-edge, hands in añjali, invoking the tīrtha with mantra; the water is shown as subtly luminous, indicating ‘saṃnidhāna’.

Ś
Śiva
D
Devī
P
Prabhāsa
T
Tīrtha

FAQs

Ritual presence is established through mantra: sacred geography becomes experientially ‘present’ when properly invoked.

The tīrthas of Prabhāsa Kṣetra collectively, within the Prabhāsakṣetramāhātmya.

A rule for tīrtha-sparśa: consecrate/invoke the tīrtha with mantra so it becomes saṃnihita (present) for the rite.