Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 53

Devanagari script

गम्यतां तीर्थयात्रायां सर्वे मुक्ता मया द्विजाः । वाच्यौ मे पितरौ गत्वा तथा भार्या द्विजोत्तमाः

Transliteration

gamyatāṃ tīrthayātrāyāṃ sarve muktā mayā dvijāḥ | vācyau me pitarau gatvā tathā bhāryā dvijottamāḥ

Translation

“تم سب تیرتھ یاترا کے لیے روانہ ہو جاؤ؛ اے برہمنو، میں نے تم سب کو آزاد کر دیا ہے۔ اور جب تم جاؤ تو میرے ماں باپ کو، اور اسی طرح میری بیوی کو بھی، میرا پیغام پہنچا دینا، اے دوجوں میں افضل!”

Word by Word

• गम्यताम्: let (one) proceed
• गम्यताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), कर्मणि-प्रयोगः (passive), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आदेशः: ‘let (it) be gone/let one proceed’

• तीर्थयात्रायाम्: on the pilgrimage
• तीर्थयात्रायाम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः (locative), एकवचनम्; तत्पुरुषः (तीर्थस्य यात्रा = pilgrimage)

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; द्विजाः इति विशेषणम्

• मुक्ताः: released/freed
• मुक्ताः: Karta-visheshana (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मुच् (धातु)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययः), पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; द्विजाः इति विशेषणम्

• मया: by me
• मया: Kartr (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्तिः (instrumental), एकवचनम्

• द्विजाः: the brahmins
• द्विजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• वाच्यौ: to be told/addressed
• वाच्यौ: Karya (Obligation predicate)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु)
• Form: भाव्य/विधेय-कृदन्तः (तव्यत्/अनीयर्-अर्थे, ‘to be spoken/told’), पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; पितरौ इति विशेषणम्

• मे: my
• मे: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (genitive), एकवचनम् (enclitic)

• पितरौ: (my) two parents/father and mother
• पितरौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (gerund), पूर्वक्रिया (having gone)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्, समुच्चय/अनुकरणार्थ (likewise/also)

• भार्या: (my) wife
• भार्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• द्विजोत्तमाः: O best of brahmins
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सम्बोधनार्थे अपि प्रयोगः; तत्पुरुषः (द्विजानाम् उत्तमाः = best of brahmins)

Speaker

Viśākha

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: The protagonist gestures toward the road as sages prepare to depart with staffs and waterpots; he requests they convey his words to his parents and wife, standing apart in calm resolve.

Characters & Entities

• Viśākha
• Parents of Viśākha
• Wife of Viśākha
• Ṛṣis

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual awakening expresses itself as non-harm and responsibility—freeing others and honoring family obligations through truthful communication.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra in the context of tīrtha-yātrā and its reformative power.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tīrtha-yātrā (pilgrimage) is explicitly mentioned.