Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

उमापतीश्वरो नाम तत्राहं संस्थितः सदा । युगेयुगे सदा पूर्णे कल्पे मन्वन्तरे तथा

Transliteration

umāpatīśvaro nāma tatrāhaṃ saṃsthitaḥ sadā | yugeyuge sadā pūrṇe kalpe manvantare tathā

Translation

وہاں میں ‘اُماپتی ایشور’ کے نام سے ہمیشہ قائم ہوں۔ ہر یگ میں، ہر مکمل کلپ میں، اور ہر منونتر میں بھی، میں وہیں ٹھہرا رہتا ہوں۔

Word by Word

• उमापतीश्वरः: Umāpati-īśvara (Lord as the husband of Umā)
• उमापतीश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उमा-पति-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: उमायाः पतिः (उमापतिः) तस्य ईश्वरः/ईश्वर-रूपः

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-निर्देशक (indeclinable used for naming/‘by name’)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• संस्थितः: situated, established
• संस्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अहम् इति कर्तरि विशेषण

• सदा: always
• सदा: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• युगे: in (each) age
• युगे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (पुनरुक्ति-योगे)

• युगे: in (every) age
• युगे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘युगे युगे’ = प्रत्येकयुगे

• सदा: always
• सदा: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• पूर्णे: when complete, in the completed
• पूर्णे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कल्पे इति विशेष्ये सति

• कल्पे: in a kalpa
• कल्पे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• मन्वन्तरे: in a manvantara
• मन्वन्तरे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मन्वन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तथा: likewise, also
• तथा: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अन्वयार्थक (also/likewise)

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Umāpatīśvara (at Devikā-taṭa, Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī/Umā

Visual Art Cues

Scene: A Śaiva shrine on the Devikā bank: a radiant liṅga identified as Umāpatīśvara, with an aura suggesting timeless continuity; the river flows beside, and celestial beings hover in reverence as Śiva’s declaration seems to fill the space.

Characters & Entities

• Umāpatīśvara (Śiva)
• Umā (Pārvatī)
• Yuga
• Kalpa
• Manvantara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha becomes supremely sacred because the Lord abides there timelessly, beyond cosmic cycles.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Umāpatīśvara at Devikā-taṭa in Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed in this verse; it establishes the site’s perpetual sanctity and availability for worship.