Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

इति व्रतं महादेवि त्रेतासंध्यांशके गते । गन्धर्वस्यैवमाख्यातं श्रुतं पातकनाशनम्

Transliteration

iti vrataṃ mahādevi tretāsaṃdhyāṃśake gate | gandharvasyaivamākhyātaṃ śrutaṃ pātakanāśanam

Translation

یوں، اے مہادیوی، جب تریتا یُگ کی سندھیا کا ایک حصہ گزر گیا، تو گندھرو نے اسی طرح اس ورت کا بیان کیا؛ اسے سننا گناہوں کا نِیوَرن کرتا ہے۔

Word by Word

• इति: thus; so; 'iti' (end-quote)
• इति: Sambandha (Discourse marker/इत्युक्ति-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (quotative particle/इत्यर्थक-निपात)

• व्रतम्: vow; observance
• व्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• महादेवि: O Mahādevī
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन (Feminine, Vocative, Singular)

• त्रेता-सन्ध्या-अंशके: in the portion of the Tretā-sandhyā (twilight of the Tretā age)
• त्रेता-सन्ध्या-अंशके: Adhikarana (Location/Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रेता (प्रातिपदिक) + सन्ध्या (प्रातिपदिक) + अंशक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (अंशक-शब्द), सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Locative, Singular); समासः—षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषः (त्रेतायाः सन्ध्यायाः अंशके)

• गते: when (it) had passed; having gone
• गते: Adhikarana (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), सप्तमी एकवचन, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (Locative Singular); ‘गते (सति)’—सप्तमी-सम्बन्ध (locative absolute)

• गन्धर्वस्य: of the Gandharva
• गन्धर्वस्य: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Masculine, Genitive, Singular)

• एवम्: thus; in this manner
• एवम्: Visheshana (Adverbial qualifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb/प्रकारवाचक)

• आख्यातम्: told; narrated
• आख्यातम्: Karma (Predicative/object complement/कर्म)
• Type: Verb
• Root: आ-ख्या (धातु) → आख्यात (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter Nom./Acc. Singular)

• श्रुतम्: heard
• श्रुतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter Nom./Acc. Singular)

• पातक-नाशनम्: sin-destroying; remover of sins
• पातक-नाशनम्: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: पातक (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter Nom./Acc. Singular); समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (पातकस्य नाशनम्)

Speaker

Gandharva (narrator, addressing Devī/Parvatī as implied by 'mahādevi')

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vimaleśvara / Gandharvaseneśvara vow-context within Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Devī/Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A sage-like Gandharva proclaims the vow in an ancient twilight age; listeners sit in reverent attention; the scene fades into a calm conclusion, suggesting that mere hearing purifies.

Characters & Entities

• Mahādevī
• Tretā-yuga
• Gandharva
• Vrata

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śravaṇa (devout hearing) of tīrtha-vrata teachings is itself a purifying act, credited with destroying sin.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader setting is Prabhāsakṣetra; this verse functions as a concluding merit-statement for the narrated vrata.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new ritual is added; the emphasis is on the merit of hearing the account of the vrata.