Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 13

Devanagari script

अर्द्धं निपतितं चात्र सत्यमेतन्निशामय । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा शीतरश्मिस्त्वरान्वितः

Transliteration

arddhaṃ nipatitaṃ cātra satyametanniśāmaya | teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā śītaraśmistvarānvitaḥ

Translation

اور یہاں اس کا آدھا حصہ یقیناً گرا ہے—اسے سچ جان لو۔ ان کی بات سن کر ٹھنڈی کرنوں والا چاند جلدی سے لپکا۔

Word by Word

• अर्द्धम्: half
• अर्द्धम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्द्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Nominative/Accusative singular (half)

• निपतितम्: has fallen
• निपतितम्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Past participle (fallen down)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय; conjunction (and)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikaraṇa (Place/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय; adverb (here)

• सत्यम्: true
• सत्यम्: Kriyāviśeṣaṇa (Predicate complement/क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; used as predicate (true)

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (this)

• निशामय: observe
• निशामय: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-शम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; Imperative 2nd singular (observe/consider)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural (of them)

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (that)

• वचनम्: statement
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); having heard

• शीतरश्मिः: the cool-rayed one (Moon)
• शीतरश्मिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शीत-रश्मि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular; कर्मधारय (शीतः रश्मिः) epithet of Moon

• त्वरा-अन्वितः: endowed with haste
• त्वरा-अन्वितः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्वरा + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular; तृतीया-तत्पुरुष (त्वरया अन्वितः = endowed with haste)

Speaker

Tridaśas (first hemistich), then narrator (describing Candra)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra jalāśaya (unnamed)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A declaration that ‘half has fallen here’ is made; the Moon, cool-rayed, immediately hastens toward the reservoir—motion in the sky, urgency against a calm night landscape.

Characters & Entities

• Candra (Śītaraśmi)
• Tridaśa (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When a sacred remedy is revealed, prompt faith and action are commended in purāṇic storytelling.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra’s sacred water-reservoir context (jalāśaya) associated with amṛta.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, approaching and partaking of the sacred water; no formal vow is specified.