Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

विस्मृतस्त्वं निशानाथ चिरात्कस्मादिहागतः । कुरुष्व वचनं चंद्र अस्माकं तिमिरापह

Transliteration

vismṛtastvaṃ niśānātha cirātkasmādihāgataḥ | kuruṣva vacanaṃ caṃdra asmākaṃ timirāpaha

Translation

“اے رات کے ناتھ! تم تو بھلا دیے گئے تھے؛ اتنی دیر بعد یہاں کیوں آئے؟ اے چندر، اندھیرا دور کرنے والے، ہماری بات مان لو۔”

Word by Word

• विस्मृतः: forgotten
• विस्मृतः: Kriyāviśeṣaṇa (Predicate complement/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Past participle used adjectivally (forgotten)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Pronoun nominative singular

• निशानाथ: O lord of the night (Moon)
• निशानाथ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: निशानाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; Vocative singular; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (निशायाः नाथः)

• चिरात्: after a long time
• चिरात्: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिर (प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्यय; adverb (after a long time)

• कस्मात्: why / from what reason
• कस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; Ablative singular (from what/why)

• इह: here
• इह: Adhikaraṇa (Place/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय; adverb (here)

• आगतः: have you come
• आगतः: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Past participle (come/arrived)

• कुरु: do
• कुरु: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; Imperative 2nd singular (do)

• स्व: indeed / please
• स्व: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्व (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश-निपात; enclitic particle used with imperative (please/indeed)

• वचनम्: a request/word
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• चन्द्र: O Moon
• चन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; Vocative singular

• अस्माकम्: our
• अस्माकम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural (of us/our)

• तिमिरापह: O remover of darkness
• तिमिरापह: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तिमिर-अपह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; Vocative singular; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (तिमिरस्य अपहः)

Speaker

Tridaśas (Devas)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis / tīrtha-audience (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Devas address Soma with a mix of reproach and command: ‘You were forgotten; why now?’ while still praising him as dispeller of darkness; Soma stands weakened yet dignified, crescent emblem visible.

Characters & Entities

• Candra (Moon)
• Tridaśa (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine roles (like dispelling darkness) imply responsibility; beings are called to act for cosmic welfare.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, within whose māhātmya the episode unfolds.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it is an exhortation within a sacred-place narrative.