Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि क्षेत्रपालं महाप्रभम् । ईशाने संस्थितं देवं मंत्रमालाविभूषितम्

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi kṣetrapālaṃ mahāprabham | īśāne saṃsthitaṃ devaṃ maṃtramālāvibhūṣitam

Translation

اِیشور نے فرمایا: “پھر اے مہادیوی! آدمی اُس عظیم الشان اور تابندہ کْشیترپال (مقدس میدان کے نگہبان) دیوتا کے پاس جائے جو ایشان (شمال مشرق) سمت میں قائم ہے اور منترمالا سے آراستہ ہے۔”

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Sequence/क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अपादानार्थक (then/from there)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Injunction/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन; (आदेश: ‘one should go’)

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा + देवी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• क्षेत्रपालम्: the guardian of the sacred field
• क्षेत्रपालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (क्षेत्रस्य पालः); पुल्लिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• महाप्रभम्: greatly powerful/splendid
• महाप्रभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + प्रभ (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् प्रभः/प्रभुः); पुल्लिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of क्षेत्रपालम्)

• ईशाने: in the northeast
• ईशाने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; दिक्पाल-स्थानवाचक (northeast)

• संस्थितम्: situated/standing
• संस्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP); पुल्लिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of देवं/क्षेत्रपालम्)

• देवम्: the deity
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (apposition to क्षेत्रपालम्)

• मंत्रमालाविभूषितम्: adorned with a garland of mantras
• मंत्रमालाविभूषितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मन्त्र + माला + विभूषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (मन्त्र-मालया विभूषितः); भूतकृदन्त (क्त/PPP); पुल्लिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of देवं)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kṣetrapāla-sthāna (Prabhāsa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Devī/Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Īśvara) instructs Devī; in the background, a fierce yet benevolent Kṣetrapāla stands in the northeastern corner of the sacred field, radiant, wearing a ‘garland of mantras’ depicted as glowing syllables around his neck.

Characters & Entities

• Īśvara
• Mahādevī
• Kṣetrapāla
• Īśāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are protected and sanctified by guardian-deities; approaching them with reverence aligns the pilgrim with dharma and spiritual safety.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, within the Prabhāsakṣetramāhātmya, specifically the locale of Kṣetrapāla associated with the Mantrāvalī tradition.

What ritualistic prescription is mentioned?

A directive to go (visit) and approach Kṣetrapāla; detailed worship items are specified in later verses.