Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

महाव्रतमुपास्थाय निघ्नपुत्रेण धीमता । तस्य तुष्टस्तदा भानुः स्यमन्तकमणिं ददौ

Transliteration

mahāvratamupāsthāya nighnaputreṇa dhīmatā | tasya tuṣṭastadā bhānuḥ syamantakamaṇiṃ dadau

Translation

نِغن کے دانا بیٹے نے مہاورت اختیار کر کے عبادت کی؛ تب بھانو (سورج) اس سے راضی ہوا اور اسے سیمنتک منی عطا کی۔

Word by Word

• महाव्रतम्: the great vow
• महाव्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महाव्रत (प्रातिपदिक; महत् + व्रत)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; compound: कर्मधारय (महद् व्रतम्)

• उपास्थाय: having undertaken/observed
• उपास्थाय: Kriya-viseshana (Absolutive/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: उप-आस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; उपसर्ग: उप-; ‘having attended/served/undertaken’

• निघ्नपुत्रेण: by the son of Nighna
• निघ्नपुत्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: निघ्नपुत्र (प्रातिपदिक; निघ्न + पुत्र)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (निघ्नस्य पुत्रः)

• धीमता: by the intelligent (one)
• धीमता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (निघ्नपुत्रेण)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; तुष् धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• तदा: then
• तदा: Kāla-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• भानुः: the Sun
• भानुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भानु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्यमन्तकमणिम्: the Syamantaka jewel
• स्यमन्तकमणिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्यमन्तक-मणि (प्रातिपदिक; स्यमन्तक + मणि)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्यमन्तकस्य मणिः)

• ददौ: gave
• ददौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nāgarāditya (validated by precedent)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Satrājit, austere and radiant from vow-observance, stands before the blazing Sun; Sūrya manifests and hands over the Syamantaka jewel, depicted as a luminous gem emitting golden rays.

Characters & Entities

• Satrājit (son of Nighna)
• Bhānu (Sūrya)
• Syamantaka-maṇi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity and vow-observance, when rooted in devotion, are shown to mature into divine grace and auspicious gifts.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse supports the Nāgarāditya/Prabhāsa sacred narrative by recounting Sūrya’s boon-giving power, though the verse itself centers on the boon event.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observance of a ‘mahāvrata’—a major vow/discipline undertaken as devotional practice.