Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 82

Devanagari script

हन्यमाने तु शैनेये कुद्धो रुक्मिणिनंदनः । तदंतरमथाधावन्मोक्षयिष्यञ्छिनेः सुतम्

Transliteration

hanyamāne tu śaineye kuddho rukmiṇinaṃdanaḥ | tadaṃtaramathādhāvanmokṣayiṣyañchineḥ sutam

Translation

مگر جب شَینَیَہ پر حملہ ہو رہا تھا تو رُکمِنی کے فرزند غضبناک ہو کر بیچ میں جا گھسا، شِنی کے بیٹے کو چھڑانے کے ارادے سے۔

Word by Word

• हन्यमाने: while (he) was being struck/killed
• हन्यमाने: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले (लट्-अर्थे) कर्मणि प्रयोगः, शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तम्; सप्तमी एकवचन (Locative Singular)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/अन्वयार्थे

• शैनेये: in/with regard to Śaineya (Sātyaki)
• शैनेये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शैनेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• कुद्धः: angered
• कुद्धः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुध्/कुप् → कुद्ध (धातु-जन्य कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: भूतकालिक कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम्

• रुक्मिणिनन्दनः: the son of Rukmiṇī (Pradyumna)
• रुक्मिणिनन्दनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुक्मिणी + नन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘अन्तरम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• अन्तरम्: interval/opportunity
• अन्तरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: निपात (sequencing particle)

• अधावन्: ran
• अधावन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धाव् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• मोक्षयिष्यन्: intending to release/rescue
• मोक्षयिष्यन्: Karta (Agent participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु) + णिच् (causative)
• Form: भविष्यत्कालिक कृदन्त (शतृ-प्रत्यय, लृट्-अर्थे), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अधावन्’ इत्यस्य सहवर्ती क्रिया

• शिनेः: of Śini
• शिनेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शिनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• सुतम्: son
• सुतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa/ Ugraśravas), narrating

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Rukmiṇī’s son (Pradyumna in common tradition) charges into the melee, eyes blazing, arm extended as if to pull Sātyaki free; bodies press in, weapons flash, dust and sea-wind mingle.

Characters & Entities

• Śaineya
• Śini
• Rukmiṇī
• Pradyumna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Heroic intent and kinship-duty appear, yet Kāla’s momentum overrides personal efforts—highlighting the limits of human agency.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, the setting where the Purāṇa anchors this climactic Yādava episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed in this verse.