Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 54

युक्तं रथं दिव्यमादित्यवर्णं भयावहं पश्यतो दारुकस्य । ते सागरस्योपरिष्टाद्वर्तमानान्मनोजवांश्चतुरो वाजिमुख्यान्

yuktaṃ rathaṃ divyamādityavarṇaṃ bhayāvahaṃ paśyato dārukasya | te sāgarasyopariṣṭādvartamānānmanojavāṃścaturo vājimukhyān

دارُک کے دیکھتے دیکھتے سورج جیسے رنگ والا ایک ہیبت ناک، دیوی رتھ ظاہر ہوا؛ سمندر کے اوپر چلتا ہوا، اس میں چار برگزیدہ گھوڑے جتے تھے جو خیال کی طرح تیز تھے۔

yuktamyoked/harnessed
yuktam:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Root√yuj (युज् धातु) + क्त (क्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (ratham इति)
rathamchariot
ratham:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootratha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
divyamdivine
divyam:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootdivya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (ratham इति)
āditya-varṇamsun-coloured
āditya-varṇam:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootāditya + varṇa (प्रातिपदिक-द्वय)
Formतत्पुरुष (षष्ठी/उपमान-भाव): ādityasya varṇaḥ iva, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (ratham इति)
bhayāvahamfear-bringing/terrifying
bhayāvaham:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootbhaya + āvaha (प्रातिपदिक; √vah with ā-)
Formतत्पुरुष: bhayam āvahati iti, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (ratham इति)
paśyataḥof (him) watching
paśyataḥ:
Sambandha (Genitive absolute-like)
TypeVerb
Root√paś (पश् धातु)
Formलट्-लकारे शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त, षष्ठी (Genitive), एकवचन — ‘while (he) was seeing’
dārukasyaof Dāruka
dārukasya:
Sambandha (Possessor/Genitive)
TypeNoun
Rootdāruka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
tethey/those
te:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
sāgarasyaof the ocean
sāgarasya:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootsāgara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
upariṣṭātabove
upariṣṭāt:
Adhikarana (Location)
TypeIndeclinable
Rootupariṣṭāt (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (spatial adverb: above)
vartamānānmoving/being present
vartamānān:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Root√vṛt (वृत् धातु) + शानच्
Formआत्मनेपदी वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषणम् (vājimukhyān इति)
manojavānswift as the mind
manojavān:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootmanas + java (प्रातिपदिक-द्वय)
Formतत्पुरुष: manasaḥ javaḥ yasya, पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (vājimukhyān इति)
caand
ca:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
caturaḥfour
caturaḥ:
Visheshana (Numeral qualifier)
TypeAdjective
Rootcatur (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; संख्याविशेषणम् (vājimukhyān इति)
vāji-mukhyānthe foremost horses
vāji-mukhyān:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvājin + mukhya (प्रातिपदिक-द्वय)
Formतत्पुरुष: vājīnām mukhyāḥ, पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन (Plural)

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating (contextual deduction within Māhātmya narration)

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Scene: Dāruka stands watching as a sun-hued, fearsome divine chariot appears above the ocean, yoked to four mind-swift horses; the sea below glitters, wind and spray rising.

D
Dāruka
D
Divine chariot
O
Ocean (Sāgara)

FAQs

The Purāṇas portray the cosmos responding to destiny through visions and signs; such moments call for humility and readiness to follow dharma’s direction.

The narrative belongs to Prabhāsakṣetra Māhātmya, oriented toward the sanctity of Prabhāsa.

No explicit ritual appears in this verse.