Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 35

Devanagari script

कल्पांत आदिवाराहमुक्तब्रह्मांडसंस्थितौ । आधारस्तंभभूताय तेजोलिंगाय ते नमः

Transliteration

kalpāṃta ādivārāhamuktabrahmāṃḍasaṃsthitau | ādhārastaṃbhabhūtāya tejoliṃgāya te namaḥ

Translation

کَلپ کے اختتام پر، جب آدی وراہ کے ذریعہ برہمانڈ کا انڈا آزاد ہوتا ہے، تب جو سہارا دینے والا ستون بن کر قائم رہتا ہے—اُس آتشیں جلال والے تیجو-لِنگ کو میرا نمسکار ہے۔

Word by Word

• कल्पान्ते: at the end of the aeon
• कल्पान्ते: Adhikaraṇa (Time locus)
• Type: Noun
• Root: कल्पान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कल्पस्य अन्तः)

• आदि: primeval
• आदि: Viśeṣaṇa (Qualifier within compound)
• Type: Indeclinable
• Root: आदि (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; आद्यर्थे (in the sense of “primeval/first”)

• वाराह: Varāha (boar-incarnation)
• वाराह: Viśeṣaṇa (Qualifier within compound)
• Type: Adjective
• Root: वाराह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; विशेषणम् (boar-related; Varāha)

• मुक्त: released
• मुक्त: Viśeṣaṇa (Qualifier within compound)
• Type: Adjective
• Root: मुच् (धातु) → मुक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); विशेषणम् (released/freed)

• ब्रह्माण्ड: cosmic egg
• ब्रह्माण्ड: Viśeṣya (Head within compound)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + अण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तत्पुरुषः (ब्रह्मणः अण्डम् = cosmic egg)

• संस्थितौ: in the state/position
• संस्थितौ: Adhikaraṇa (Locus)
• Type: Noun
• Root: सम् + स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) ‘संस्थित’; सप्तमी, एकवचन (स्थानवाचक)

• आधारस्तम्भभूताय: to the one who became the supporting pillar
• आधारस्तम्भभूताय: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: आधार + स्तम्भ + भूत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; तत्पुरुषसमासः (आधारः स्तम्भः इव; स्तम्भभूतः = having become a pillar/support)

• तेजोलिङ्गाय: to the radiant liṅga
• तेजोलिङ्गाय: Sampradāna (Recipient; apposition)
• Type: Noun
• Root: तेजस् + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तेजसः लिङ्गम् = emblem of radiance)

• ते: to you
• ते: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी, एकवचन (enclitic)

• नमः: salutation
• नमः: Kriyā (Salutation expression)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययप्राय; नमस्कारार्थक (salutation)

Speaker

Unspecified (contextual hymn within Prabhāsakṣetra Māhātmya; a devotee/narrator praising Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Tejo-liṅga at Prabhāsa (Somnātha/Amṛteśvara praised as tejas-stambha)

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: At kalpānta, the cosmic ocean and dissolving worlds; Varāha emerges releasing the brahmāṇḍa, while a towering pillar of fire (tejo-liṅga) stands as the unwavering support; devas bow in awe.

Characters & Entities

• Varāha
• Brahmāṇḍa
• Śiva
• Tejoliṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva is praised as the luminous cosmic axis—supporting and transcending dissolution itself.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra through the praise of Amṛteśvara/Tejoliṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it is a namaskāra-style verse suited for japa and liṅga-pūjā.