Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

स गत्वा दक्षिणं तीरं सागरस्य समीपतः । ददर्श पर्वतं तत्र कृतस्मरमिति श्रुतम्

Transliteration

sa gatvā dakṣiṇaṃ tīraṃ sāgarasya samīpataḥ | dadarśa parvataṃ tatra kṛtasmaramiti śrutam

Translation

وہ سمندر کے قریب جنوبی کنارے پر گیا؛ وہاں اس نے ایک پہاڑ دیکھا جو ‘کرتسمرا’ کے نام سے مشہور سنا جاتا تھا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purva-kala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: गम् (धातु) + त्वा (कृदन्त, अव्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive)

• दक्षिणम्: southern
• दक्षिणम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तीरम् इति)

• तीरम्: bank, shore
• तीरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सागरस्य: of the ocean
• सागरस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• समीपतः: near
• समीपतः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: समीपतः (अव्यय)
• Form: अव्यय, स्थानवाचक (adverb/postposition: 'near')

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• पर्वतम्: mountain
• पर्वतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, स्थानवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• कृतस्मरम्: (called) Kṛtasmar(a)
• कृतस्मरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृत (कृ (धातु) + क्त, कृदन्त) + स्मर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-समासः (कृतः स्मरः यस्मिन्/येन) नामरूपेण

• इति: thus, as
• इति: Sambandha (Quotation marker/उद्धरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, उद्धरण/इत्यर्थक (quotative particle)

• श्रुतम्: heard (to be), renowned
• श्रुतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रु (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र पर्वतम् इति विशेषण (heard/known as)

Speaker

Īśvara (narrator voice as given in the verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kṛtasmarā-parvata (within Prabhāsa)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Audience within the māhātmya frame

Visual Art Cues

Scene: The pilgrim reaches the southern shore by the roaring sea and beholds a famed mountain called Kṛtasmarā rising near the coast.

Characters & Entities

• Sāgara (Ocean)
• Kṛtasmarā (mountain/place)
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic tīrtha tradition ties spiritual progress to real landscapes, naming and locating sacred features for pilgrims.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The southern coastal area of Prabhāsa-kṣetra and the mountain called Kṛtasmarā.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it provides a pilgrimage waypoint and sacred topography.