Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

Devanagari script

ख्यातदोषा ह्यहिल्याऽपि भर्तृशप्ताऽभवत्तदा । स्थाप्येशानं पुनः स्त्रीत्वं लेभे पुत्रांस्तथोत्तमान्

Transliteration

khyātadoṣā hyahilyā'pi bhartṛśaptā'bhavattadā | sthāpyeśānaṃ punaḥ strītvaṃ lebhe putrāṃstathottamān

Translation

اہلیا بھی—اگرچہ اس کا عیب مشہور تھا—اس وقت شوہر کے شاپ سے گرفتار ہوئی؛ مگر ایشان (شیو) کو قائم کر کے اس نے پھر عورت ہونے کی حالت پائی اور نہایت عمدہ بیٹے حاصل کیے۔

Word by Word

• ख्यातदोषा: (she) of known fault
• ख्यातदोषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ख्यात (कृदन्त) + दोष (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—‘ख्याताः दोषाः यस्याः सा’ (known-faulted)

• हि: indeed
• हि: Sambandha/Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय; अर्थे—‘indeed/for’

• अहिल्या: Ahalyā
• अहिल्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहिल्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha/Emphasis particle
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय; अर्थे—‘also/even’

• भर्तृशप्ता: cursed by (her) husband
• भर्तृशप्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक) + शप्त (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘भर्त्रा शप्ता’ (cursed by husband)

• अभवत्: became/was
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• स्थाप्य: having स्थापित (established)
• स्थाप्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययार्थे ल्यप् (absolutive/gerund), अव्यय; अर्थे—‘having established’

• ईशानम्: Īśāna (Śiva)
• ईशानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• स्त्रीत्वम्: womanhood
• स्त्रीत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्त्रीत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• लेभे: obtained
• लेभे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• पुत्रान्: sons
• पुत्रान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• तथा: thus/also
• तथा: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• उत्तमान्: excellent
• उत्तमान्: Visheshana (Adjective of कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषण (पुत्रान्)

Speaker

Deductive: Narratorial voice within Prabhāsakṣetramāhātmya (speaker not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ahilyeśvara / Īśāna at Prabhāsa

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: Ahalyā, marked by curse and public reproach, performs Īśāna-pratiṣṭhā; the moment of restoration shows her regaining full womanhood and receiving blessings for noble progeny.

Characters & Entities

• Ahalyā
• Īśāna (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even grave stigma and curse can be overcome through sincere Śiva-devotion expressed as liṅga-pratiṣṭhā and worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse supports the Prabhāsa-kṣetra context by presenting Śiva installation as a powerful remedy; the specific shrine implied is connected to Īśāna worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

Installing Īśāna (Śiva) as a remedial, dharmic act leading to restoration and auspicious progeny.