Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 55

Devanagari script

न चास्माकं निशानाथ ऋतुमात्रमपि प्रभो । प्रयच्छति पुनस्तेन युष्मत्पार्श्वं समागताः

Transliteration

na cāsmākaṃ niśānātha ṛtumātramapi prabho | prayacchati punastena yuṣmatpārśvaṃ samāgatāḥ

Translation

اے مالک! رات کا ناتھ، چندرما، ہمیں اپنی صحبت کا ایک موسم بھر کا حصہ بھی نہیں دیتا؛ اسی لیے ہم پھر آپ کے پاس حاضر ہوئے ہیں۔

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-निपात (negation particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• अस्माकम्: of us / to us
• अस्माकम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; सर्वनाम

• निशानाथ: O lord of the night (Moon)
• निशानाथ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: निशा + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; समासार्थः: ‘निशायाः नाथः’

• ऋतुमात्रम्: even a mere season/period
• ऋतुमात्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऋतु (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासार्थः: ‘ऋतोः मात्रम्’ (even a mere season/period)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अपि-शब्दः (particle: even)

• प्रभो: O lord
• प्रभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

• प्रयच्छति: grants, gives
• प्रयच्छति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + यम् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• पुनः: again
• पुनः: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरावृत्त्यर्थक-अव्यय (adverb: again)

• तेन: by him/therefore
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• युष्मत्पार्श्वम्: to your side/presence
• युष्मत्पार्श्वम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पार्श्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासार्थः: ‘युष्माकं पार्श्वम्’

• समागताः: have come
• समागताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि: ‘have come/arrived’

Speaker

Dakṣa's daughters (Nakṣatras)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed as Mahādevī in nearby verse)

Visual Art Cues

Scene: The many wives of the Moon plead before Dakṣa: their faces show neglect and longing, hands folded, describing how Candra grants them no season’s share of companionship.

Characters & Entities

• Dakṣa
• Candra (Niśānātha)
• Dakṣa's daughters (Nakṣatras)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Fair distribution and fidelity to agreed duty are dhārmic; neglecting them causes suffering and social/cosmic imbalance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The complaint is part of the Prabhāsa-kṣetra Māhātmya’s sacred narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse concerns relational obligation (dharma) rather than a rite.