Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

Devanagari script

तस्य पित्रा स दृष्टस्तु सामुद्रज्ञो विदुत्तमः । हास्यस्य कारणं पृष्टो विस्मयान्वितचेतसा

Transliteration

tasya pitrā sa dṛṣṭastu sāmudrajño viduttamaḥ | hāsyasya kāraṇaṃ pṛṣṭo vismayānvitacetasā

Translation

تب لڑکے کے باپ نے اس برگزیدہ عالم کو دیکھا جو سامُدْرِک شاستر کے مطابق علامات پڑھنے میں ماہر تھا۔ حیرت سے بھرے دل کے ساتھ اس نے مسکراہٹ کی وجہ پوچھی۔

Word by Word

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)

• पित्रा: by the father
• पित्रा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• दृष्टः: seen
• दृष्टः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थे—‘seen’

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक

• सामुद्रज्ञः: the sea-knower (physiognomist)
• सामुद्रज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सामुद्र + ज्ञ (प्रातिपदिक); सामुद्र (समुद्र-सम्बन्धी) + ज्ञ (जानकार)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-समास (विशेषण-विशेष्यभाव)

• विदुत्तमः: the best scholar
• विदुत्तमः: Karta (Apposition/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विद्वत् (प्रातिपदिक) + तमप् (उत्तम-तुल्य)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘विद्वत्’ शब्दस्य उत्तम-प्रत्ययान्त रूप (superlative sense)

• हास्यस्य: of the laughter
• हास्यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• कारणम्: the reason
• कारणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• पृष्टः: (he was) asked
• पृष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘asked’

• विस्मयान्वितचेतसा: by one whose mind was filled with wonder
• विस्मयान्वितचेतसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: विस्मय + अन्वित + चेतस् (प्रातिपदिक); विस्मयेन अन्वितं चेतः यस्य (बहुव्रीह्यर्थे)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; बहुव्रीहि-समास, साधारणतः ‘विस्मयान्वितचेतस्’ इति विशेषणम्

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Prabhāsakṣetramāhātmya; specific speaker not explicit in this excerpt)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (frame)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The father notices the eminent sign-reader (sāmudrajña) smiling; with hands folded and eyes widened in wonder, he asks the reason, while the child remains nearby.

Characters & Entities

• sāmudrajña (reader of marks)
• jñānī
• father
• boy

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Wonder leads to inquiry; dharmic life values asking the wise to understand the hidden causes behind events.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where sages, knowers, and pilgrims encounter teachings on karma and fate.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse introduces a question that will prompt dharmic action later.