Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 23

Devanagari script

वंध्या सरोगा हीनांगी दुष्टा वृद्धा मृतप्रजा । अन्यायलब्धा दूरस्था नेदृशी गां प्रदापयेत्

Transliteration

vaṃdhyā sarogā hīnāṃgī duṣṭā vṛddhā mṛtaprajā | anyāyalabdhā dūrasthā nedṛśī gāṃ pradāpayet

Translation

بانجھ، بیمار، اعضا سے ناقص، بدخو، بوڑھی، جس کی اولاد مر چکی ہو، ناجائز طریقے سے حاصل کی گئی ہو، یا دور رکھی گئی ہو—ایسی گائے کا دان نہیں دینا چاہیے۔

Word by Word

• वंध्या: barren
• वंध्या: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वन्ध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; qualifying गौः (understood)

• सरोगा: diseased
• सरोगा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + रोग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारय (रोगसहित)

• हीनाङ्गी: with defective limbs
• हीनाङ्गी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हीन + अङ्गिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुष (हीनानि अङ्गानि यस्याः)

• दुष्टा: wicked/ill-tempered
• दुष्टा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) from दुष्/दुष् (to be bad)

• वृद्धा: old
• वृद्धा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) from वृध्

• मृतप्रजा: whose offspring is dead
• मृतप्रजा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मृत + प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुष (मृता प्रजा यस्याः)

• अन्यायलब्धा: obtained unjustly
• अन्यायलब्धा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्याय + लब्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) from लभ्; तत्पुरुष (अन्यायेन लब्धा)

• दूरस्था: far away (not present)
• दूरस्था: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दूर + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारय (दूरे स्थिता)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• ईदृशी: such (of this kind)
• ईदृशी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईदृश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; demonstrative adjective

• गाम्: a cow
• गाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• प्रदापयेत्: should give away
• प्रदापयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + दा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; णिच्-प्रयोजक (causative) of दा: ‘cause to give/give away’

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Maheśvarī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A cautionary tableau: several cows shown as barren, sick, old, or ill-tempered; a donor hesitates as a brāhmaṇa gestures refusal; the tīrtha setting underscores moral discernment.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Charity must not become a disguise for dumping harm or dishonesty; an unfit gift undermines dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where correct dāna is taught as part of its sacred discipline.

What ritualistic prescription is mentioned?

Prohibition list for go-dāna: do not donate barren, sick, deformed, old, ill-tempered, unjustly obtained, or improperly transferred cows.