Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 75

Devanagari script

यतिश्चेत्प्रार्थयेल्लोभाद्दीयमानं प्रतिग्रहम् । न तस्य देयं विद्वद्भिर्न लोभः शस्यते यतेः

Transliteration

yatiścetprārthayellobhāddīyamānaṃ pratigraham | na tasya deyaṃ vidvadbhirna lobhaḥ śasyate yateḥ

Translation

اگر کوئی یتی لالچ سے اس دان کو مانگے جو دیا جا رہا ہو تو اہلِ دانش کو اسے نہ دینا چاہیے؛ کیونکہ یتی کے لیے حرص کبھی پسندیدہ نہیں۔

Word by Word

• यतिः: an ascetic
• यतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• चेत्: if
• चेत्: Sambandha (Conditional/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक-निपातः (if)

• प्रार्थयेत्: should request/beg for
• प्रार्थयेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अर्थय् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• लोभात्: out of greed
• लोभात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: लोभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थे (ablative of cause)

• दीयमानम्: being given
• दीयमानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दा (धातु)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि कृदन्तः (present passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम्

• प्रतिग्रहम्: acceptance (of a gift)
• प्रतिग्रहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रतिग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपातः

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्धे (of him)

• देयम्: (anything) to be given
• देयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: देय (प्रातिपदिक; दा-धातोः तव्यत्)
• Form: तव्यत्-कृदन्त (gerundive/ought-to-be), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र विधेय-विशेषणम् (what is to be given)

• विद्वद्भिः: by the learned
• विद्वद्भिः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विद्वस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; करण/कर्तृ-सम्बन्धे (by the wise)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपातः

• लोभः: greed
• लोभः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• शस्यते: is praised
• शस्यते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शंस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is praised/commended)

• यतेः: of an ascetic
• यतेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsa-kṣetra Māhātmya didactic narration context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A greedy ascetic reaches out insistently for a gift; a wise donor gently withdraws and instead offers to a serene, self-controlled mendicant or to a feeding hall, illustrating pātra-vicāra.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Renunciation is incompatible with greed; discernment is required in giving.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra provides the sacred setting; the verse teaches standards for righteous giving within that pilgrimage ethos.

What ritualistic prescription is mentioned?

A dāna restriction: do not give to an ascetic who begs out of greed.