Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Prabhasa Kshetra Mahatmya›Adhyaya 207›Shloka 54
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 54

Devanagari script

भक्ष्यं नित्यमृतं ज्ञेयममृतं स्यादयाचितम् । मृतं तु वृद्ध्याजीवित्वं प्रमृतं कर्षणं स्मृतम्

Transliteration

bhakṣyaṃ nityamṛtaṃ jñeyamamṛtaṃ syādayācitam | mṛtaṃ tu vṛddhyājīvitvaṃ pramṛtaṃ karṣaṇaṃ smṛtam

Translation

جو خوراک معمول کے پاکیزہ طریقے سے ملے وہ رِت ہے؛ جو بغیر مانگے مل جائے وہ اَمِرت کہلاتا ہے۔ سود پر جینا مِرت ہے، اور کھیتی باڑی (ہل چلانا) پر جینا پرمِرت یاد کیا گیا ہے۔

Word by Word
भक्ष्यम्food; edible (thing)
भक्ष्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभक्ष्य (प्रातिपदिक; √भक्ष् (धातु) से निष्पन्न)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संज्ञापद (that which is to be eaten)
नित्यमृतम्‘nitya-mṛta’ (a defined category)
नित्यमृतम्:
Predicate/Viśeṣya-nirdeśa (सम्बन्ध/विशेष्यनिर्देश)
TypeNoun
Rootनित्य (प्रातिपदिक) + मृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः—‘नित्यं मृतं’ इति (a kind of ‘mṛta’)
ज्ञेयम्to be known; should be understood
ज्ञेयम्:
Predicate adjective (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootज्ञेय (कृदन्त; √ज्ञा (धातु) + यत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधिलिङ्गार्थक-भावः—‘ज्ञातव्यम्/should be known’ (gerundive)
अमृतम्‘amṛta’ (a defined category)
अमृतम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संज्ञापद (a category)
स्यात्would be; is (defined as)
स्यात्:
Kriyā (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘would be/is defined as’
अयाचितम्unsolicited; not asked for
अयाचितम्:
Predicate adjective (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootअयाचित (कृदन्त; √याच् (धातु) + क्त, नञ्-पूर्वक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्तः—‘not begged/unsolicited’
मृतम्‘mṛta’ (a defined category)
मृतम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संज्ञापद (a category)
तुbut; indeed
तु:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (contrast/emphasis particle)
वृद्ध्याजीवित्वम्living by interest/usury
वृद्ध्याजीवित्वम्:
Predicate nominative (विधेय)
TypeNoun
Rootवृद्धि (प्रातिपदिक) + आजीवित्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘वृद्ध्या आजीवित्वम्’ (livelihood by interest/usury)
प्रमृतम्‘pramṛta’ (a defined category)
प्रमृतम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रमृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संज्ञापद (a category)
कर्षणम्ploughing; agriculture
कर्षणम्:
Predicate nominative (विधेय)
TypeNoun
Rootकर्षण (प्रातिपदिक; √कृष् (धातु) से)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियानाम (ploughing/agriculture)
स्मृतम्is declared; is considered
स्मृतम्:
Predicate adjective (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootस्मृत (कृदन्त; √स्मृ (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि—‘is said/considered’
Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau with four labeled bowls/containers: ṛta, amṛta, mṛta, pramṛta; icons show grain from honest work, a gift arriving unasked, an interest ledger, and a plough in a field.

FAQs

Even worldly earning is graded by purity; dharma distinguishes cleaner and harsher means of sustenance.

The teaching occurs within Prabhāsa-kṣetra’s māhātmya framework, reinforcing that sacred places demand disciplined living.

No specific ritual; it provides dharmic definitions used to judge livelihood choices.

←Previous Verse
Next Verse→