Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 95

Devanagari script

संगवस्त्रिमुहूर्तोऽयं मध्याह्नस्तु समन्ततः । ततश्च त्रिमुहूर्ताश्च अपराह्णो विधीयते

Transliteration

saṃgavastrimuhūrto'yaṃ madhyāhnastu samantataḥ | tataśca trimuhūrtāśca aparāhṇo vidhīyate

Translation

سَنگَو تین مُہورتوں پر مشتمل ہے۔ دوپہر (مدھیانہ) ہر طرف پوری طرح پھیلی ہوتی ہے؛ اس کے بعد مزید تین مُہورت ‘اَپَراہن’ یعنی بعدِ دوپہر مقرر کیے جاتے ہیں۔

Word by Word

• संगवः: (the period called) saṅgava
• संगवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संगव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; काल-नाम

• त्रि-मुहूर्तः: consisting of three muhūrtas
• त्रि-मुहूर्तः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या) + मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (संख्यापूर्वकः)

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मध्याह्नः: midday
• मध्याह्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मध्याह्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; काल-नाम

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-अव्यय (but/indeed)

• समन्ततः: entirely/throughout
• समन्ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय)
• Form: देश/परिमाणवाचक-अव्यय (entirely/all around)

• ततः: thereafter
• ततः: Kala-krama (Sequence/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/अपादानार्थक-अव्यय (thereafter/from that)

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• त्रि-मुहूर्ताः: three muhūrtas
• त्रि-मुहूर्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या) + मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; द्विगु-समासः

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अपराह्णः: afternoon
• अपराह्णः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अपराह्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; काल-नाम

• विधीयते: is prescribed/assigned
• विधीयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-धा (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive), आत्मनेपद

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A day-wheel diagram with five divisions; a priest marks three-muhūrta blocks for saṃgava and aparāhṇa, with the sun at zenith for madhyāhna; pilgrims wait with offerings.

Characters & Entities

• Muhūrta divisions

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is practiced through orderly structure; even time is sanctified by clear divisions for worship and offerings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, presented as a place where precise observance of rites yields true merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Definition of saṃgava, madhyāhna, and aparāhṇa in terms of muhūrta-counts for ritual timing.