Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 94

लेखाप्रभृत्यथादित्ये मुहूर्तास्त्रय एव च । प्रातस्तस्योत्तरं कालं भगमाहुर्विपश्चितः

lekhāprabhṛtyathāditye muhūrtāstraya eva ca | prātastasyottaraṃ kālaṃ bhagamāhurvipaścitaḥ

سورج کے اعتبار سے ‘لیکھا’ سے آغاز کر کے تین ہی مُہورت ہوتے ہیں؛ اس صبح کے حصّے کے بعد جو وقت آتا ہے، دانا لوگ اسے ‘بھگ’ نامی وقت کی تقسیم کہتے ہیں۔

लेखा(the time called) lekhā
लेखा:
Apadana/Arambha-bindu (Starting point/आरम्भ)
TypeNoun
Rootलेखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रभृतिfrom/onwards
प्रभृति:
Apadana (Source/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootप्रभृति (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भार्थक (from/since)
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)
आदित्येwhen the sun (is at that point)
आदित्ये:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
मुहूर्ताःmuhūrtas (time-units)
मुहूर्ताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
त्रयःthree
त्रयः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषण
एवonly/indeed
एव:
Avadharana (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic/only)
and
:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
प्रातःin the morning
प्रातः:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रातः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (time adverb: in the morning)
तस्यof that/thereafter
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘प्रातः’ इत्यस्य/पूर्वकालस्य
उत्तरम्subsequent
उत्तरम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘कालम्’ इत्यस्य विशेषणम्
कालम्time period
कालम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
भगम्(called) Bhaga
भगम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नामविशेषः (काल-नाम)
आहुःthey call/say
आहुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद
विपश्चितःthe wise
विपश्चितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविपश्चित् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking to the sages (deduced)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A learned brāhmaṇa at Prabhāsa points to the rising sun, marking the transition from the Lekhā division to Bhaga; a palm-leaf almanac and water-pot indicate ritual timing.

Ā
Āditya (Sun)
M
Muhūrta divisions

FAQs

Sacred rites align with sacred time; understanding kāla-vibhāga is part of ritual competence.

Prabhāsa-kṣetra, in whose māhātmya the correct ritual calendar and timings are outlined.

A technical description of morning muhūrta divisions used to determine proper Śrāddha time.