Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

उपनिक्षेपधर्मेण शूद्रान्नं यः पचेद्द्विजः । अभोज्यं तद्भवेदन्नं स च विप्रः पतेदधः

upanikṣepadharmeṇa śūdrānnaṃ yaḥ paceddvijaḥ | abhojyaṃ tadbhavedannaṃ sa ca vipraḥ patedadhaḥ

اگر کوئی دِویج ‘اوپنِکشےپ دھرم’ کے بہانے شودر کا اَنّ پکائے تو وہ اَنّ ناقابلِ تناول ہو جاتا ہے، اور وہ برہمن سَدادھرم سے گر پڑتا ہے۔

उपनिक्षेपधर्मेणby the rule of deposit (as a trust)
उपनिक्षेपधर्मेण:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeNoun
Rootउपनिक्षेप + धर्म (प्रातिपदिकौ)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः — 'उपनिक्षेपस्य धर्मः' (as a manner/instrument)
शूद्रान्नम्Shudra's food
शूद्रान्नम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशूद्र + अन्न (प्रातिपदिकौ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative pronoun)
पचेत्should cook
पचेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√पच् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), तृतीयपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
द्विजःa twice-born (Brahmin etc.)
द्विजः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
अभोज्यम्inedible
अभोज्यम्:
Vidhaya (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootअ-भोज्य (कृदन्त/प्रातिपदिक; √भुज् + यत्, नञ्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; यत्-कृदन्त (gerundive)
तत्that
तत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
भवेत्would become
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), तृतीयपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
अन्नम्the food
अन्नम्:
Karta (Subject/कर्ता) (भवेत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
and
:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
विप्रःthe Brahmin
विप्रः:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
पतेत्would fall
पतेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√पत् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), तृतीयपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
अधःdownwards
अधः:
Desha (Direction/देश)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb of direction)

Śiva (Īśvara)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A brāhmaṇa cook in a pilgrimage kitchen receives grain ‘as a deposit’ from a śūdra patron; the food darkens symbolically, while a dharma-personified figure turns away, indicating loss of ritual fitness.

D
Dvija
V
Vipra

FAQs

Dharma is not merely technical; using loopholes or pretexts in purity-sensitive rites is condemned as spiritually degrading.

The instruction is situated within Prabhāsa-kṣetra māhātmya’s śrāddha teaching, not a separate tīrtha description.

Avoid cooking/handling prohibited food under pretexts; such food is declared abhojya and leads to ritual/spiritual downfall.