Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 59

Devanagari script

वर्षेवर्षे तु यच्छ्राद्धं मातापित्रोर्मृतेऽहनि । मलमासे न कर्तव्यं व्यासस्य वचनं यथा

Transliteration

varṣevarṣe tu yacchrāddhaṃ mātāpitrormṛte'hani | malamāse na kartavyaṃ vyāsasya vacanaṃ yathā

Translation

ماں یا باپ کی وفات کی تاریخ پر ہر سال جو شرادھ کیا جاتا ہے، وہ مَل ماس میں نہیں کرنا چاہیے؛ جیسا کہ وِیاس جی کا فرمان ہے۔

Word by Word

• वर्षे: in a year
• वर्षे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

• वर्षे: (again) in a year
• वर्षे: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; पुनरुक्तिः (वर्षे वर्षे = every year)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (particle: contrast/emphasis)

• यत्: which
• यत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धक-विशेषणम् (relative)

• श्राद्धम्: śrāddha (annual rite)
• श्राद्धम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• मातापित्रोः: of mother and father
• मातापित्रोः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: माता + पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/स्त्री-समाहारः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), द्विवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (माता च पिताच)

• मृते: upon (their) death
• मृते: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: मृ (धातु) → मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle), नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘when (they are) dead’

• अहनि: on the day
• अहनि: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

• मलमासे: in the intercalary/impure month (malamāsa)
• मलमासे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मल + मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (मलः मासः)

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम्

• कर्तव्यम्: should be done
• कर्तव्यम्: Vidhi/Pratiṣedha (विधि/प्रतिषेध)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → कर्तव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्तः (gerundive/obligatory), नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘to be done’

• व्यासस्य: of Vyāsa
• व्यासस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• वचनम्: statement, word
• वचनम्: Pramāṇa/Hetu (प्रमाण/हेतु)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• यथा: as, according to
• यथा: Upamā/Anusāra (उपमा/अनुसार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (comparative particle: ‘as/according to’)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim family at Prabhāsa performs pitṛ-tarpaṇa beside the sea/river-mouth, while a learned brāhmaṇa points to a pañcāṅga indicating malamāsa; the rite is respectfully deferred to the proper month in obedience to Vyāsa’s word.

Characters & Entities

• Vyāsa
• Malamāsa
• Śrāddha
• Mātā
• Pitā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even ancestral devotion follows cosmic order; scripture sets calendar boundaries so rites align with sacred time.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of Prabhāsa-kṣetra Māhātmya’s dharma teaching; it does not single out a separate tīrtha by name.

What ritualistic prescription is mentioned?

Do not perform the yearly death-anniversary śrāddha for parents during malamāsa; follow Vyāsa’s injunction.