Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

ईश्वर उवाच । शृणु देविप्रवक्ष्यामि दानश्राद्धविधिक्रमम् । सरस्वत्याश्च माहात्म्यं कीर्त्यमानं निबोध मे

Transliteration

īśvara uvāca | śṛṇu devipravakṣyāmi dānaśrāddhavidhikramam | sarasvatyāśca māhātmyaṃ kīrtyamānaṃ nibodha me

Translation

ایشور نے کہا: سنو اے دیوی! میں دان اور شرادھ کے طریقۂ کار کو ترتیب سے بیان کرتا ہوں۔ اور جو سرسوتی کی مہاتمیا گائی جا رہی ہے، اسے مجھ سے سمجھ لو۔

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord Śiva)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)

• प्रवक्ष्यामि: I shall explain
• प्रवक्ष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• दानश्राद्धविधिक्रमम्: the procedure/order of rules for gifts and śrāddha
• दानश्राद्धविधिक्रमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक) + श्राद्ध (प्रातिपदिक) + विधि (प्रातिपदिक) + क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• सरस्वत्याः: of Sarasvatī
• सरस्वत्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• माहात्म्यम्: greatness, glory
• माहात्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• कीर्त्यमानम्: being praised/being recited
• कीर्त्यमानम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कीर्त् (धातु) + यमान (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शानच्/यमान-प्रत्ययान्त कृदन्त (present passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'माहात्म्यम्' इति विशेषणम्

• निबोध: understand, take note
• निबोध: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: बुध् (धातु) + नि (उपसर्ग)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• मे: my
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-एकवचन (Genitive/Dative singular) सर्वनाम; अत्र षष्ठी (my) अर्थे

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarasvatī (Prabhāsa context)

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Īśvara begins formal instruction: ‘Listen, O Devī, I will explain the sequence of dāna and śrāddha; understand Sarasvatī’s greatness.’ A teacherly posture, Devī attentive, with a symbolic river flowing toward the sea behind them.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Devī
• Sarasvatī
• Dāna
• Śrāddha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is transmitted through śāstric instruction—rightly ordered rites (dāna and śrāddha) and tīrtha-glory together uplift the pilgrim.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Sarasvatī-tīrtha within Prabhāsa-kṣetra is introduced for praise and explanation.

What ritualistic prescription is mentioned?

A structured exposition is promised on dāna (charity) and śrāddha (ancestral rites), implying detailed procedural rules to follow.