Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

ईश्वर उवाच । मंकिर्नामाभवत्पूर्वं कुब्जकायो द्विजोत्तमः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्यतपस्तेपे महत्तमम्

Transliteration

īśvara uvāca | maṃkirnāmābhavatpūrvaṃ kubjakāyo dvijottamaḥ | prabhāsaṃ kṣetramāsādyatapastepe mahattamam

Translation

ایشور نے فرمایا: پہلے منکِر نام کا ایک برگزیدہ برہمن تھا، اگرچہ اس کا بدن کوہان دار تھا۔ وہ پربھاس کے مقدس کھیتر میں آیا اور نہایت سخت تپسیا میں لگ گیا۔

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• मंकि: Maṃki
• मंकि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मंकि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Naming/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-शब्दः (quotative/नामार्थक particle)

• अभवत्: was; became
• अभवत्: Kriya (Existence/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (imperfect/past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• पूर्वम्: formerly
• पूर्वम्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्वम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• कुब्जकायः: hunchback-bodied
• कुब्जकायः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुब्जकाय (प्रातिपदिक; कुब्ज + काय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (मंकि/द्विजोत्तमः इत्यस्य); समासः कर्मधारयः

• द्विजोत्तमः: the best of the twice-born (a foremost Brahmin)
• द्विजोत्तमः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विजोत्तम (प्रातिपदिक; द्विज + उत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानाम् उत्तमः)

• प्रभासम्: Prabhāsa
• प्रभासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; स्थाननाम

• क्षेत्रम्: the sacred field/place
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आसाद्य: having reached
• आसाद्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + सद् (धातु)
• Form: ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्यय-कृदन्त (gerund); ‘आसाद्य’ = प्राप्त्वा

• तपः: austerity; penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तेपे: performed (austerity)
• तेपे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• महत्तमम्: very great; greatest
• महत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत्तम (प्रातिपदिक; महत् + तमप्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तपः इत्यस्य)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A hunched but radiant brāhmaṇa ascetic, Maṃkir, arrives at Prabhāsa and begins severe austerities—simple garments, matted hair, and a determined gaze; the sacred landscape suggests coastal light and temple silhouettes.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Maṃkir
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere austerity performed in a consecrated tīrtha amplifies spiritual power, regardless of bodily limitation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra (the sacred field of Prabhāsa), praised in the Prabhāsakṣetramāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity/penance) undertaken after reaching the kṣetra; no specific dāna or snāna is stated in this verse.