Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

कृतस्मरान्महादेवि यावन्मंकीश्वरः स्थितः । महास्मशानं तद्देवि अपुनर्भवदायकम्

Transliteration

kṛtasmarānmahādevi yāvanmaṃkīśvaraḥ sthitaḥ | mahāsmaśānaṃ taddevi apunarbhavadāyakam

Translation

اے مہادیوی! کِرتَسْمَر سے لے کر جہاں تک مَنکی ایشور قائم ہے، وہی مہا شمشان، اے دیوی، اَپُنَربھَو یعنی دوبارہ جنم سے نجات عطا کرنے والا ہے۔

Word by Word

• कृतस्मरात्: from Kṛtasmar(a) (place/person named)
• कृतस्मरात्: अपादान (Ablative/Apādāna)
• Type: Noun
• Root: कृतस्मर (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (कृतः स्मरो येन/यस्मिन्), पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; अपादान/हेतु (from/than)

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महा + देवी), स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• यावत्: as long as / until
• यावत्: कालाधिकरण (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/सम्बन्ध-शब्द)
• Form: अव्यय, परिमाण/अवधि-बोधक (until/as long as)

• मंकीश्वरः: Maṃkīśvara (a form/name of Śiva)
• मंकीश्वरः: कर्ता (Subject/Kartā)
• Type: Noun
• Root: मंकीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (मंकी + ईश्वरः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता

• स्थितः: abides / stands
• स्थितः: क्रिया (Predicative)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past participle: "stood/abiding"), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महास्मशानम्: the great cremation-ground
• महास्मशानम्: कर्म/विधेय (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + स्मशान (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महत् स्मशानम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र विधेय (predicate/subject complement)

• तत्: that
• तत्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देशक (that)

• देवि: O goddess
• देवि: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• अपुनर्भवदायकम्: granting non-rebirth (liberation)
• अपुनर्भवदायकम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्) + पुनर्भव (प्रातिपदिक) + दायक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (अपुनर्भवस्य दायकम्; नञ्-पूर्वपद), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; महास्मशानस्य विशेषणम्

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahā-smāśāna stretch (Kṛtasmara–Maṃkīśvara)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A mapped sacred corridor: Śiva indicates the span from Kṛtasmara to Maṃkīśvara; the cremation-ground appears as a vast, quiet expanse with ash-grey earth, sacred trees, and small shrines/lingas marking nodes; an ethereal glow suggests ‘apunarbhava’.

Characters & Entities

• Kṛtasmara
• Maṃkīśvara
• Mahāśmaśāna
• Apunarbhava (no rebirth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa defines a liberating sacred zone, teaching that specific geographies are charged with mokṣa-giving power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Mahāśmaśāna stretch from Kṛtasmara to Maṃkīśvara in Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it delineates the area and its mokṣa-granting fruit.