Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 38

Devanagari script

पुनः संजायते मर्त्यो ब्राह्मणो वेदवित्तमः । वेदविद्यार्थतत्त्वज्ञो व्याख्यातत्त्वार्थवित्तमः

Transliteration

punaḥ saṃjāyate martyo brāhmaṇo vedavittamaḥ | vedavidyārthatattvajño vyākhyātattvārthavittamaḥ

Translation

پھر وہ انسان دوبارہ برہمن کے طور پر جنم لیتا ہے، وید کے جاننے والوں میں سب سے برتر؛ ویدی علم کے تَتّو اور مقصد کو سمجھنے والا، اور اس کے حقیقی معنی کی توضیح و بیان میں ممتاز۔

Word by Word

• पुनः: again
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• संजायते: is born again
• संजायते: Kriyā (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: सम् + √जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), आत्मनेपद; ‘संजायते’ = is born/comes into being

• मर्त्यः: a mortal (man)
• मर्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• ब्राह्मणः: a Brahmin
• ब्राह्मणः: Karta (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; मर्त्यस्य विशेषणरूपेण

• वेदवित्तमः: best knower of the Veda
• वेदवित्तमः: Viśeṣaṇa (Adjective of subject)
• Type: Adjective
• Root: वेद + वित्तम (प्रातिपदिक); वित्तम = ‘वित्’ (विद्-धातोः) + तमप् (superlative)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तमप्-प्रत्ययान्त (superlative) विशेषण; समासः षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः ‘वेदं वेत्ति’ इति

• वेदविद्यार्थतत्त्वज्ञः: knower of the true meaning of Vedic learning
• वेदविद्यार्थतत्त्वज्ञः: Viśeṣaṇa (Adjective of subject)
• Type: Adjective
• Root: वेद + विद्या + अर्थ + तत्त्व + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः; ‘वेदविद्यायाः अर्थतत्त्वं जानाति’ इति

• व्याख्यातत्त्वार्थवित्तमः: supremely knowledgeable of the true purport of exposition
• व्याख्यातत्त्वार्थवित्तमः: Viśeṣaṇa (Adjective of subject)
• Type: Adjective
• Root: व्याख्या + तत्त्व + अर्थ + वित्तम (प्रातिपदिक); वित्तम = ‘वित्’ (विद्-धातोः) + तमप्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तमप्-प्रत्ययान्त (superlative); बहुपद-तत्पुरुषसमासः ‘व्याख्यायाः तत्त्वार्थं वेत्ति’

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) — deduced (continuation of prior dāna-phala)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrim/ṛṣi audience (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A visionary sequence: after Śiva-loka, the soul descends to be reborn as a radiant brāhmaṇa child; later shown as a Veda-knower teaching students, holding a manuscript and pointing to meanings.

Characters & Entities

• Brāhmaṇa
• Veda
• Vedic learning
• Exposition (vyākhyā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dāna is not only materially auspicious; it is portrayed as a cause for inner refinement, leading to wisdom and elevated birth conducive to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse continues within the Prabhāsa-kṣetra māhātmya setting, focusing on the karmic fruit rather than naming a particular tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new prescription here; it states the resulting fruit—rebirth endowed with Vedic insight and interpretive excellence.