Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 19

Devanagari script

पुराणमेकमेवासीत्तस्मिन्कल्पान्तरेतथा । त्रिवर्गसाधनं पुण्यं शतकोटिप्रविस्तरम्

Transliteration

purāṇamekamevāsīttasminkalpāntaretathā | trivargasādhanaṃ puṇyaṃ śatakoṭipravistaram

Translation

اُس سابقہ کَلپان्तर میں پُران حقیقتاً ایک ہی تھا؛ وہ پاکیزہ تھا، تری ورگ (تین مقاصدِ حیات) کے حصول کا وسیلہ، اور وسعت میں سو کروڑ تک پھیلا ہوا۔

Word by Word

• पुराणम्: the Purāṇa
• पुराणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)

• एकम्: one
• एकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (Neuter, Nom/Acc, Singular; adjective)

• एव: indeed/only
• एव: Nipata (Emphasis/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (particle of emphasis)

• आसीत्: was/existed
• आसीत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (भूतकाल), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (Imperfect, 3rd person, Singular)

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (Locative, Singular; pronoun)

• कल्पान्तरे: in another kalpa
• कल्पान्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कल्प-अन्तर (प्रातिपदिक; कल्प + अन्तर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Locative, Singular)

• तथा: thus/likewise
• तथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (प्रकारवाचक/समुच्चयार्थ) (indeclinable; manner/also)

• त्रिवर्गसाधनम्: means to the three aims (dharma-artha-kāma)
• त्रिवर्गसाधनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि-वर्ग-साधन (प्रातिपदिक; त्रि + वर्ग + साधन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (Neuter, Nom/Acc, Singular; adjective)

• पुण्यम्: meritorious/holy
• पुण्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (Neuter, Nom/Acc, Singular; adjective)

• शतकोटिप्रविस्तरम्: of a hundred crores in extent
• शतकोटिप्रविस्तरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शत-कोटि-प्रविस्तर (प्रातिपदिक; शत + कोटि + प्रविस्तर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (Neuter, Nom/Acc, Singular; adjective)

Speaker

Sūta

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A single colossal manuscript or cosmic scroll unfurling across the sky, marked ‘Purāṇa’; three symbolic pillars labeled dharma, artha, kāma; sages appear tiny, emphasizing ‘śatakoṭi’ vastness.

Characters & Entities

• Purāṇa
• Kalpa
• Trivarga (Dharma-Artha-Kāma)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic Dharma is presented as an all-encompassing guide for human flourishing (trivarga) and spiritual merit across cosmic ages.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None directly; the verse is cosmological and textual, within the Prabhāsa-kṣetra māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the nature and scope of the primordial Purāṇa.