Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 104

Devanagari script

तृतीयो ब्रह्मणः प्रोक्तः सृष्टिसंक्षेपसूचकः । काशीमाहात्म्यसंयुक्तश्चतुर्थः परिपठ्यते

Transliteration

tṛtīyo brahmaṇaḥ proktaḥ sṛṣṭisaṃkṣepasūcakaḥ | kāśīmāhātmyasaṃyuktaścaturthaḥ paripaṭhyate

Translation

تیسرا حصّہ برہما سے منسوب کہا گیا ہے، جو سَرشٹی (تخلیق) کا مختصر بیان بتاتا ہے؛ اور چوتھا حصّہ کاشی کی مہاتمیا کے ساتھ جڑا ہوا پڑھا جاتا ہے۔

Word by Word

• तृतीयः: third
• तृतीयः: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तृतीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (विभागः—अनुक्तः)

• ब्रह्मणः: of Brahmā
• ब्रह्मणः: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• प्रोक्तः: is said; is declared
• प्रोक्तः: Karta-Samānādhikaraṇa (Subject predicate)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√वच् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• सृष्टिसंक्षेपसूचकः: indicating the summary of creation
• सृष्टिसंक्षेपसूचकः: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सृष्टि-संक्षेप-सूचक (प्रातिपदिक; सृष्टि + संक्षेप + सूचक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष-समास (सृष्टेः संक्षेपं सूचयति इति)

• काशीमाहात्म्यसंयुक्तः: connected with the Kāśī-māhātmya
• काशीमाहात्म्यसंयुक्तः: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: काशी-माहात्म्य-सम्-युक्त (प्रातिपदिक/कृदन्त; काशी + माहात्म्य + सम् + √युज् + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष-समास (काश्याः माहात्म्येन संयुक्तः)

• चतुर्थः: the fourth
• चतुर्थः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (विभागः—अनुक्तः)

• परिपठ्यते: is recited; is read
• परिपठ्यते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-√पठ् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A transition tableau: Brahmā’s lotus-born creation motifs (cosmic waters, lotus, four-faced Brahmā) blending into a cityscape of Kāśī with ghāṭas and the Viśvanātha temple axis—showing ‘cosmos to kṣetra’.

Characters & Entities

• Brahmā
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇas teach both cosmology (creation) and sacred geography; Kāśī is singled out as a major locus of liberative merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), presented as a dedicated Māhātmya-focused division.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it introduces thematic divisions rather than specific rites.