Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 56

Devanagari script

केवलं ब्राह्मणास्तत्र स्थिताः सदसि भामिनि । ते दृष्ट्वा शंकरं प्राप्तं कोपसंरक्तलोचनम्

Transliteration

kevalaṃ brāhmaṇāstatra sthitāḥ sadasi bhāmini | te dṛṣṭvā śaṃkaraṃ prāptaṃ kopasaṃraktalocanam

Translation

اے حسین بانو! اس سبھا میں وہاں صرف برہمن ہی ٹھہرے رہے۔ انہوں نے شنکر کو آتے دیکھا، جن کی آنکھیں غضب سے سرخ ہو رہی تھیں۔

Word by Word

• केवलम्: only, merely
• केवलम्: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: केवल (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (निपात/क्रियाविशेषण) — emphatic adverb

• ब्राह्मणाः: Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक क्रियाविशेषण) — locative adverb

• स्थिताः: standing, stationed
• स्थिताः: Karta (Predicative to subject/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (ब्राह्मणाः)

• सदसि: in the assembly
• सदसि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सदस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• भामिनि: O fair lady
• भामिनि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भामिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; सर्वनाम

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund) — पूर्वकालिक क्रिया

• शंकरम्: Śaṅkara (Śiva)
• शंकरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• प्राप्तम्: arrived, having come
• प्राप्तम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (शंकरम्)

• कोप-संरक्त-लोचनम्: whose eyes were reddened with anger
• कोप-संरक्त-लोचनम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोप (प्रातिपदिक) + संरक्त (रञ्ज् धातु + क्त, कृदन्त) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी/संबन्ध: ‘कोपेन संरक्ते लोचने यस्य’); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-समन्वयेन द्वितीया, एकवचन; विशेषण (शंकरम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: ‘bhāminī’ addressed interlocutor

Visual Art Cues

Scene: An emptied hall with only brāhmaṇas seated near the vedi; they look up in fear as Śaṅkara enters, eyes red with wrath, aura blazing; the contrast between trembling ritualists and overwhelming divinity dominates.

Characters & Entities

• Brāhmaṇas
• Śaṅkara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Brāhmaṇas embody continuity of sacred rites; even amid upheaval, they seek to uphold order through mantra and ritual steadiness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, as the chapter belongs to its Māhātmya in the Skanda Purana.

What ritualistic prescription is mentioned?

The setting is a ritual assembly (sadas) tied to yajña; the next verse specifies homa with Rudra-mantras.