Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

उष्मा तदुद्भवो देवि निर्गच्छन्नवरोधितः । दशकोटिप्रविस्तीर्णं ज्वालाग्रं लिंगरूपधृक्

Transliteration

uṣmā tadudbhavo devi nirgacchannavarodhitaḥ | daśakoṭipravistīrṇaṃ jvālāgraṃ liṃgarūpadhṛk

Translation

اے دیوی، اس سے پیدا ہونے والی حرارت بے روک ٹوک باہر امڈ آئی؛ لِنگ کی صورت دھارے ہوئے اس کی شعلہ زن نوک دس کروڑ تک پھیل گئی۔

Word by Word

• उष्मा: heat, fiery heat
• उष्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उष्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• तदुद्भवः: arisen from that
• तदुद्भवः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तस्मात् उद्भवः = arising from that)

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• निर्गच्छन्: going out, issuing forth
• निर्गच्छन्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्गम् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (Present active participle, शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; √गम् with उपसर्ग ‘निर्’

• अवरोधितः: unobstructed
• अवरोधितः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अव-रुध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि-कृदन्त (Past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘not obstructed’ (नञ्-भावार्थ)

• दशकोटिप्रविस्तीर्णम्: spread over ten crores (in extent)
• दशकोटिप्रविस्तीर्णम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दश (संख्या) + कोटि (प्रातिपदिक) + प्रविस्तीर्ण (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः (दश-कोटि-प्रविस्तीर्ण = ten-crore in extent)

• ज्वालाग्रम्: the tip/point of flame
• ज्वालाग्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्वाला (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ज्वालायाः अग्रं)

• लिङ्गरूपधृक्: bearing the form of a liṅga
• लिङ्गरूपधृक्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक) + धृ (धातु) + क्विप् (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (धृ + क्विप् = धृक् ‘bearing’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः (लिङ्ग-रूपं धत्ते)

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sparśa-liṅga / Tejomaya-liṅga manifestation at Prabhāsa

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A colossal flame-tip erupts from the concealed source, spreading ‘ten koṭis’ in extent; the blaze itself takes liṅga-form—an immense vertical fiery presence.

Characters & Entities

• Heat (Uṣmā)
• Jvālā (flame)
• Liṅga (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine power cannot be truly suppressed; when obstructed, it manifests more intensely, revealing Śiva’s liṅga-form as transcendent radiance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mahāprabhāsa in Prabhāsa-kṣetra, portrayed as a site of fiery liṅga-manifestation.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct injunction; it describes a manifestation that underwrites the site’s sanctity.