Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 81

Devanagari script

दशमो भाव्यसंभूतो याज्ञवल्क्यपुरःसरः । अनुकर्षश्च वै सेनां हस्त्यश्वरथसंकुलाम्

Transliteration

daśamo bhāvyasaṃbhūto yājñavalkyapuraḥsaraḥ | anukarṣaśca vai senāṃ hastyaśvarathasaṃkulām

Translation

دسویں اوتار مستقبل میں ظاہر ہوں گے، جن کے پیش رو یاگیہ ولکیہ ہوں گے؛ اور وہ ہاتھیوں، گھوڑوں اور رتھوں سے بھری فوج کی قیادت کریں گے۔

Word by Word

• दशमः: tenth
• दशमः: Karta (Subject-complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दशम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्रमवाचक विशेषण

• भाव्यसंभूतः: born in the future; future-born
• भाव्यसंभूतः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भाव्य + संभूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; 'संभूत' = भू (धातु) क्त-प्रत्ययान्त; समासः—भाव्ये (भविष्ये) संभूतः (सप्तमी-तत्पुरुषः/अधिकरण-तत्पुरुषः)

• याज्ञवल्क्यपुरःसरः: having Yājñavalkya as the forerunner
• याज्ञवल्क्यपुरःसरः: Karta (Subject-complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: याज्ञवल्क्य + पुरःसर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—याज्ञवल्क्यस्य पुरःसरः (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• अनुकर्षः: Anukarṣa (name)
• अनुकर्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनुकर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक निपात (indeed)

• सेनाम्: army
• सेनाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सेना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• हस्त्यश्वरथसंकुलाम्: crowded with elephants, horses, and chariots
• हस्त्यश्वरथसंकुलाम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हस्ति + अश्व + रथ + संकुल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; 'सेनाम्' इति विशेष्यस्य विशेषणम्; समासः—हस्तिभिः अश्वैः रथैः संकुला (तृतीया-तत्पुरुषः/बहु-उपपद-समासः)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Kalki as the tenth avatāra is envisioned advancing with Yājñavalkya leading, drawing a vast fourfold army—elephants, horses, chariots—suggesting an organized, dharma-sanctioned campaign at the end of Kali-yuga.

Characters & Entities

• Tenth incarnation (Kalki implied by context)
• Yājñavalkya
• Army (senā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma’s restoration is portrayed not only as spiritual but as a decisive correction of social disorder.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra is the celebrated setting of the discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the future advent and his martial retinue.