Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 27

Devanagari script

सृष्टियोगो मया ज्ञातः संहारश्च महेश्वर । चन्द्रोत्पत्तिस्वरूपं च कलामानं तथैव च

Transliteration

sṛṣṭiyogo mayā jñātaḥ saṃhāraśca maheśvara | candrotpattisvarūpaṃ ca kalāmānaṃ tathaiva ca

Translation

اے مہیشور، میں نے سृष्टی کا طریقِ کار اور سنہار بھی جان لیا ہے، اور چاند کی پیدائش کی حقیقت بھی، اور اسی طرح اس کی کَلاؤں (مراحل) کی پیمائش بھی۔

Word by Word

• सृष्टियोगः: the method/process of creation
• सृष्टियोगः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सृष्टि (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन; कर्तृ-करण-भाव (agent/instrument)

• ज्ञातः: is known/has been understood
• ज्ञातः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) → ज्ञात (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘ज्ञातः (अस्ति)’ इति भावः

• संहारः: dissolution
• संहारः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सम्-हृ (धातु) → संहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• महेश्वर: O Maheshvara
• महेश्वर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• चन्द्रोत्पत्तिस्वरूपम्: the nature of the moon’s origin
• चन्द्रोत्पत्तिस्वरूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + उत्पत्ति (प्रातिपदिक) + स्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ज्ञातः इत्यस्य कर्म

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• कलामानम्: the measure/number of (lunar) phases
• कलामानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कला (प्रातिपदिक) + मान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (चन्द्रस्य) कलानां मानम्

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-visheshana (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण

• एव: indeed
• एव: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis/particle)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

Speaker

Devī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Somnātha/Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Maheśvara (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: Devī, now enlightened, summarizes her comprehension: creation, dissolution, the Moon’s origin, and the measure of its phases—while Śiva listens as the accomplished guru.

Characters & Entities

• Devī
• Maheśvara (Śiva)
• Candra (Moon)
• Kalā (lunar phases)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True knowledge integrates cosmology with devotion—understanding creation, dissolution, and celestial order as expressions of the Lord’s governance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra is the textual setting; the verse itself is a recap of doctrine within the māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it references knowledge of lunar phases, which can support calendrical observances, but no specific rite is stated.